Mantra 19
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
प्रत्नं रयीणां युजं सखायं कीरिचोदनम् । ब्रह्मवाहस्तमं हुवे ॥
Samhita Patha (IAST)
प्र॒त्नं र॑यी॒णां युजं॒ सखा॑यं कीरि॒चोद॑नम् । ब्रह्म॑वाहस्तमं हुवे ॥
Transliteration
pratnáṃ rayīṇā́ṃ yújaṃ sakhā́yaṃ kīrí-códanam | bráhma-vāhastamaṃ huve ||
Translation
I call the ancient yokemate of plenitudes, the friend who drives forward the seer’s song, the most puissant bearer of the brahman—Indra.
Padapatha (Word Analysis)
प्र॒त्नम् । र॒यी॒णाम् । युज॑म् । सखा॑यम् । की॒रि॒ऽचोद॑नम् । ब्रह्म॑ऽवाहःऽतमम् । हु॒वे॒ ॥प्रत्नम् । रयीणाम् । युजम् । सखायम् । कीरिचोदनम् । ब्रह्मवाहःतमम् । हुवे ॥pratnam | rayīṇām | yujam | sakhāyam | kīri-codanam | brahma-vāhaḥ-tamam | huve
Word by Word
प्रत्नम्ancient, primeval
प्रत्नम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘सखायम्’ इति कर्मपदं विशेषयति)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक)
रयीणाम्of riches, of wealth
रयीणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः: ‘of riches’)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
युजम्yoker, harnesser; ally
युजम्:
कर्म (हुवे इत्यस्य कर्म; ‘सखायम्’ इत्यस्य सहाप्पोजिशन)
TypeNoun (agent-noun used appositionally)
Rootयुज् (प्रातिपदिक; ‘युज्’ = योक्ता/सहचरः)
सखायम्friend
सखायम्:
कर्म (हुवे—‘I invoke’ whom)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
कीरिचोदनम्impeller of praise (stirrer of song)
कीरिचोदनम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘सखायम्/युजम्’ इति कर्मपदं विशेषयति)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootकीरि-चोदन (समास; कीरि ‘स्तुति/कीर्ति’ + चोदन ‘प्रेरण’ < √चुद्)
ब्रह्मवाहस्तमम्best bearer of sacred speech (most hymn-bearing)
ब्रह्मवाहस्तमम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘सखायम्’ इति कर्मपदं विशेषयति)
TypeAdjective (superlative compound epithet)
Rootब्रह्म-वाहस्-तम (समास; ब्रह्म ‘प्रार्थना/स्तोत्र’ + वाहस् ‘वाहक’ < √वह् + तम (तमप्-प्रत्ययः))
हुवेI invoke, I call
हुवे:
क्रिया (कर्तृ—अहं; कर्म—पूर्वोक्तं देवतापदम्)
TypeVerb
Root√हू (ह्वे) ‘आह्वाने’