Mantra 18
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
धिष्व वज्रं गभस्त्यो रक्षोहत्याय वज्रिवः । सासहीष्ठा अभि स्पृधः ॥
Samhita Patha (IAST)
धि॒ष्व वज्रं॒ गभ॑स्त्यो रक्षो॒हत्या॑य वज्रिवः । सा॒स॒ही॒ष्ठा अ॒भि स्पृध॑: ॥
Transliteration
dhíṣva vájraṃ gábhastyor rakṣo-hátyāya vajrivaḥ | sāsahī́ṣṭhā abhí spṛ́dhaḥ ||
Translation
Wield the thunderbolt in your two hands, O bearer of the bolt, for the slaying of the dark hostile powers; most victorious, press upon and overpower the opposing forces.
Padapatha (Word Analysis)
धि॒ष्व । वज्र॑म् । गभ॑स्त्योः । र॒क्षः॒ऽहत्या॑य । व॒ज्रि॒ऽवः॒ । स॒स॒ही॒ष्ठाः । अ॒भि । स्पृधः॑ ॥धिष्व । वज्रम् । गभस्त्योः । रक्षःहत्याय । वज्रिवः । ससहीष्ठाः । अभि । स्पृधः ॥dhiṣva | vajram | gabhastyoḥ | rakṣaḥ-hatyāya | vajri-vaḥ | sasahīṣṭhāḥ | abhi | spṛdhaḥ
Word by Word
धिष्वplace/put (thou)!
धिष्व:
क्रिया (मुख्य क्रियापद)
TypeVerb
Rootधा (धातु) / धि (आदेश/प्रयोगः) + स्व (आत्मनेपद-आज्ञार्थे)
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
गभस्त्योःin (thy) two hands / of the two hands
गभस्त्योः:
अधिकारण (स्थाने/हस्तयोः) / सम्बन्ध
TypeNoun
Rootगभस्ति (प्रातिपदिक)
रक्षोहत्यायfor the slaying of the demons
रक्षोहत्याय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootरक्षोहत्या (समास: रक्षस् + हत्या; प्रातिपदिक)
वज्रिवःO wielder of the thunderbolt
वज्रिवः:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootवज्रिन् (प्रातिपदिक)
सासहीष्ठाःmost overpowering / most victorious
सासहीष्ठाः:
कर्तृविशेषण (इन्द्रस्य/देवस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootसासहि- (परिपूर्ण/अतिशयार्थक विशेषण; √सह् ‘to overcome’ से) / सासहीष्ठ (प्रातिपदिक)
अभिagainst, towards
अभि:
क्रियाविशेषण (उपसर्गार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
स्पृधःhostilities, rival foes
स्पृधः:
कर्म (युद्ध/विरोध का लक्ष्य)
TypeNoun
Rootस्पृध् (प्रातिपदिक: स्पृध्/स्पृधा ‘rivalry, hostile contest’; यहाँ बहुवचन)