Mantra 15
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely; verify metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
स रथेन रथीतमोऽस्माकेनाभियुग्वना । जेषि जिष्णो हितं धनम् ॥
Samhita Patha (IAST)
स रथे॑न र॒थीत॑मो॒ऽस्माके॑नाभि॒युग्व॑ना । जेषि॑ जिष्णो हि॒तं धन॑म् ॥
Transliteration
sá ráthena rathītámo 'smā́kenābhiyúgvanā | jéṣi jiṣṇo hitáṃ dhánam ||
Translation
With our chariot, as the most perfect charioteer with the forward-yoked powers, win, O ever-victorious one, the cherished wealth—bring the inner attainment to completion.
Padapatha (Word Analysis)
सः । रथे॑न । र॒थिऽत॑मः । अ॒स्माके॑न । अ॒भि॒ऽयुग्व॑ना । जेषि॑ । जि॒ष्णो॒ इति॑ । हि॒तम् । धन॑म् ॥सः । रथेन । रथितमः । अस्माकेन । अभियुग्वना । जेषि । जिष्णो इति । हितम् । धनम् ॥saḥ | rathena | rathi-tamaḥ | asmākena | abhi-yugvanā | jeṣi | jiṣṇo iti | hitam | dhanam
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
रथेनwith/by the chariot
रथेन:
करण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
रथीतमःthe best charioteer
रथीतमः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootरथिन् (प्रातिपदिक) + तमप् (superlative)
अस्माकेनwith our
अस्माकेन:
करण/सम्बन्ध (युग्वना-विशेषणम्)
TypePronoun (possessive adjective)
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्माक
अभियुग्वनाwith the well-yoked (team/gear)
अभियुग्वना:
करण (रथेन सह साधनम्/सहचरः)
TypeAdjective (participial/derivative)
Rootअभि-युज् (धातु) → युग्वन् (कृदन्त-प्रातिपदिक, ‘yoking/linked’) ; उपसर्गः: अभि
जेषिconquer! / win!
जेषि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootजि (धातु) ‘to conquer’
जिष्णोO victorious one
जिष्णो:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative)
Rootजिष्णु (प्रातिपदिक) ‘victorious, conquering’
हितम्set/appointed; destined
हितम्:
कर्म (धनम्-विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Rootहि (धातु) ‘to set/put’ → हित (कृदन्त, क्त)
धनम्prize/wealth
धनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)