Mantra 12
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely; verify metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
धीभिरर्वद्भिरर्वतो वाजाँ इन्द्र श्रवाय्यान् । त्वया जेष्म हितं धनम् ॥
Samhita Patha (IAST)
धी॒भिरर्व॑द्भि॒रर्व॑तो॒ वाजाँ॑ इन्द्र श्र॒वाय्या॑न् । त्वया॑ जेष्म हि॒तं धन॑म् ॥
Transliteration
dhībhír arvádbhir árvato vājā́m̐ índra śravā́yyān | tváyā jeṣma hitáṃ dhánam ||
Translation
With illumined thoughts and with the swift powers, O Indra, may we win the plenitudes that bring the higher hearing; by you may we conquer the cherished wealth established for our good.
Padapatha (Word Analysis)
धी॒भिः । अर्व॑त्ऽभिः । अर्व॑तः । वाजा॑न् । इ॒न्द्र॒ । श्र॒वाय्या॑न् । त्वया॑ । जे॒ष्म॒ । हि॒तम् । धन॑म् ॥धीभिः । अर्वत्भिः । अर्वतः । वाजान् । इन्द्र । श्रवाय्यान् । त्वया । जेष्म । हितम् । धनम् ॥dhībhiḥ | arvat-bhiḥ | arvataḥ | vājān | indra | śravāyyān | tvayā | jeṣma | hitam | dhanam
Word by Word
धीभिःwith thoughts / with hymns (instruments of praise)
धीभिः:
करण
TypeNoun
Rootधी- (प्रातिपदिक ‘धी’ < √धी/√धि ‘to think, to perceive’; ‘धिया’ etc.)
अर्वद्भिःwith steeds / with horses
अर्वद्भिः:
करण
TypeNoun
Rootअर्वत्- (प्रातिपदिक ‘अर्वत्’ = horse, steed)
अर्वतःof the steed / of the horse
अर्वतः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअर्वत्- (प्रातिपदिक)
वाजान्prizes / strengths / spoils
वाजान्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज- (प्रातिपदिक ‘वाज’ = prize, strength, booty; also ‘food’)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र- (देवनाम-प्रातिपदिक)
श्रवाय्यान्fame-bringing / worthy of renown
श्रवाय्यान्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootश्रवाय्य- (प्रातिपदिक; from श्रवस् ‘fame’ + -आय्य, ‘bringing fame / to be made famous’)
त्वयाby you / with you
त्वया:
करण
TypePronoun
Rootत्वम्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जेष्मmay we win / let us conquer
जेष्म:
क्रिया
TypeVerb
Root√जि (जये) ‘to conquer, win’
हितम्set for us / beneficial
हितम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective (past participle used adjectivally)
Root√धा (धा धारणे) → क्त-प्रत्यय ‘हित’ (placed, set; beneficial) / also ‘हित’ as adj. ‘beneficial’
धनम्wealth / treasure
धनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधन- (प्रातिपदिक ‘धन’ = wealth, prize)