HomeRig VedaMandala 6Sukta 36Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 6.36

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Bharadvāja family)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; not mechanically verified here)

तं सध्रीचीरूतयो वृष्ण्यानि पौंस्यानि नियुतः सश्चुरिन्द्रम् । समुद्रं न सिन्धव उक्थशुष्मा उरुव्यचसं गिर आ विशन्ति ॥

तं स॒ध्रीची॑रू॒तयो॒ वृष्ण्या॑नि॒ पौंस्या॑नि नि॒युत॑: सश्चु॒रिन्द्र॑म् । स॒मु॒द्रं न सिन्ध॑व उ॒क्थशु॑ष्मा उरु॒व्यच॑सं॒ गिर॒ आ वि॑शन्ति ॥

táṃ sadhṛ́cīr ūtáyo vṛ́ṣṇyāni páuṃsyāni niyútaḥ saścur índram | samudráṃ ná síndhava uktháśuṣmā uruvyácasaṃ gíra ā́ viśanti ||

To that Indra the concordant helps and the virile strengths gather and cleave. As rivers enter the sea, so the chants, strong with hymn-force, enter the wide-pervading One.

तम् । स॒ध्रीचीः॑ । ऊ॒तयः॑ । वृष्ण्या॑नि । पौंस्या॑नि । नि॒ऽयुतः॑ । सश्चुः॑ । इन्द्र॑म् । स॒मु॒द्रम् । न । सिन्ध॑वः । उ॒क्थऽशु॑ष्माः । उ॒रु॒ऽव्यच॑सम् । गिरः॑ । आ । वि॒श॒न्ति॒ ॥तम् । सध्रीचीः । ऊतयः । वृष्ण्यानि । पौंस्यानि । नियुतः । सश्चुः । इन्द्रम् । समुद्रम् । न । सिन्धवः । उक्थशुष्माः । उरुव्यचसम् । गिरः । आ । विशन्ति ॥tam | sadhrīcīḥ | ūtayaḥ | vṛṣṇyāni | paiṃsyāni | ni-yutaḥ | saścuḥ | indram | samudram | na | sindhavaḥ | uktha-śuṣmāḥ | uru-vyacasam | giraḥ | ā | viśanti

तम्him
तम्:
कर्म (स्तुत्य/प्राप्त्य-विषयः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सध्रीचीःstraight/true-directed
सध्रीचीः:
कर्तृ (उतयः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसध्रीच् (प्रातिपदिक; सध्रीच् ‘एकदिश/सम्यक्-प्रवृत्त’)
ऊतयःhelps, aids
ऊतयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऊति- (प्रातिपदिक; √अव्/√ऊ ‘रक्षण/सहाय’)
वृष्ण्यानिmanly powers, heroic strengths
वृष्ण्यानि:
कर्तृ (समुच्चितम्; ‘नि-युतः’ इत्यस्य सह)
TypeNoun
Rootवृष्ण्य- (प्रातिपदिक; वृषन्-सम्बद्ध ‘वीर्य/बल’)
पौंस्यानिmanly deeds, virilities
पौंस्यानि:
कर्तृ (समुच्चितम्)
TypeNoun
Rootपौंस्य- (प्रातिपदिक; पुम्स्-सम्बद्ध ‘पौरुष’)
नियुतःyoked teams (of horses), harnessings
नियुतः:
कर्तृ (समुच्चितम्)
TypeNoun
Rootनियुत्- (प्रातिपदिक; ‘युग्म/रथ-योजन’)
सश्चुःhave accompanied, have followed
सश्चुः:
क्रिया (कर्तृभिः ‘ऊतयः…’)
TypeVerb
Root√सच् (सचँ समवाये/अनुगमने)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
समुद्रम्ocean
समुद्रम्:
कर्म/उपमान-आधार (उपमेयस्य ‘इन्द्रम्’ विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootसमुद्र- (प्रातिपदिक)
like
:
सम्बन्ध (उपमा-सूचकः)
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
सिन्धवःrivers
सिन्धवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसिन्धु- (प्रातिपदिक)
उक्थशुष्माःhaving the strength of hymns / hymn-strong
उक्थशुष्माः:
कर्तृ (गिरः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउक्थ-शुष्म (समास; उक्थ ‘स्तोत्र’ + शुष्म ‘बल/तेज’)
उरुव्यचसम्wide-spreading, far-reaching
उरुव्यचसम्:
कर्म (वि-शन्ति इत्यस्य; इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउरु-व्यचस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय; उरु ‘विस्तीर्ण’ + व्यचस् ‘व्याप्ति/प्रसार’)
गिरःsongs, hymns
गिरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगिर्- (प्रातिपदिक)
towards, unto
:
क्रियाविशेषण (आगमन/अभिमुख्य)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विशन्तिenter, go into
विशन्ति:
क्रिया (कर्तृ ‘गिरः’)
TypeVerb
Root√विश् (विशँ प्रवेशने)