Mantra 9
Sukta 6.16
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.16)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वं होता मनुर्हितो वह्निरासा विदुष्टरः । अग्ने यक्षि दिवो विशः ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वं होता॒ मनु॑र्हितो॒ वह्नि॑रा॒सा वि॒दुष्ट॑रः । अग्ने॒ यक्षि॑ दि॒वो विश॑: ॥
Transliteration
tváṃ hótā mánur-hito váhnir āsā́ vidúṣ-ṭaraḥ | agne yákṣi divó víśaḥ ||
Translation
You are the Hotṛ set in place by Manu; you are the carrying flame, the more-than-knowing guide. O Agni, perform the offering to the peoples of the Heaven—bring the luminous powers into our ordered life.
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । होता॑ । मनुः॑ऽहितः । वह्निः॑ । आ॒सा । वि॒दुःऽत॑रः । अग्ने॑ । यक्षि॑ । दि॒वः । विशः॑ ॥त्वम् । होता । मनुःहितः । वह्निः । आसा । विदुःतरः । अग्ने । यक्षि । दिवः । विशः ॥tvam | hotā | manuḥ-hitaḥ | vahniḥ | āsā | viduḥ-taraḥ | agne | yakṣi | divaḥ | viśaḥ
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Root√हु (जुहोति) → होतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
मनुःManu (the archetypal man/ritual founder)
मनुः:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेषण-भावेन त्वम्/होता इत्यस्य)
TypeNoun (proper/common)
Rootमनु (प्रातिपदिक)
हितःplaced/appointed; established
हितः:
कर्तृ (समनाधिकरण; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (past participle)
Root√धा (धत्ते) → हित (कृदन्त; भूतकृदन्त/कर्मणि)
वह्निःthe bearer/conveyor (Agni)
वह्निः:
कर्तृ (समनाधिकरण; ‘त्वम्’ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक; अग्नि-पर्याय)
आसाyou were/are
आसा:
— (सम्बन्धक क्रिया; ‘त्वम् … आसा’)
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति) — लिट्/परिप्रयोगः; ‘आस’ (भूतार्थे)
विदुष्टरःmore knowing; wiser
विदुष्टरः:
कर्तृ (समनाधिकरण; ‘त्वम्’ इत्यस्य)
TypeAdjective (comparative)
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक; √विद् ‘to know’) + तर (तुलनात्मक-प्रत्यय)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
यक्षिworship/sacrifice (for); offer
यक्षि:
क्रिया (आह्वान/यजन-क्रिया)
TypeVerb
Root√यज् (यजति/यष्टि) — वैदिक रूप ‘यक्षि’
दिवःof heaven
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of heaven’)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
विशःthe clans/peoples (settlements)
विशः:
कर्म (यक्षि—यजनस्य विषयः/यज्याः)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)