HomeRig VedaMandala 6Sukta 14Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 6.14

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires confirmation)

नाना ह्यग्नेऽवसे स्पर्धन्ते रायो अर्यः । तूर्वन्तो दस्युमायवो व्रतैः सीक्षन्तो अव्रतम् ॥

नाना॒ ह्य१॒॑ग्नेऽव॑से॒ स्पर्ध॑न्ते॒ रायो॑ अ॒र्यः । तूर्व॑न्तो॒ दस्यु॑मा॒यवो॑ व्र॒तैः सीक्ष॑न्तो अव्र॒तम् ॥

nānā́ hí agne ávase spárdhante rā́yo aryáḥ | tū́rvanto dásyum ā́yavo vratáiḥ sīkṣánto avratám ||

Various indeed, O Agni, are the strivings of the Arya for thy help and for the plenitudes: pressing upon the Dasyu forces, the seekers by the law of the rite discipline the lawless.

नाना॑ । हि । अ॒ग्ने॒ । अव॑से । स्पर्ध॑न्ते । रायः । अ॒र्यः । तूर्व॑न्तः । दस्यु॑म् । आ॒यवः॑ । व्र॒तैः । सीक्ष॑न्तः । अ॒व्र॒तम् ॥नाना । हि । अग्ने । अवसे । स्पर्धन्ते । रायः । अर्यः । तूर्वन्तः । दस्युम् । आयवः । व्रतैः । सीक्षन्तः । अव्रतम् ॥nānā | hi | agne | avase | spardhante | rāyaḥ | aryaḥ | tūrvantaḥ | dasyum | āyavaḥ | vrataiḥ | sīkṣantaḥ | avratam

नानाvariously, in many ways
नाना:
Adhikaraṇa (प्रकार/विधि-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootनाना (avyaya-prātipadika)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (avyaya)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootअग्नि (prātipadika)
अवसेfor aid, for help
अवसे:
Sampradāna (purpose/benefit)
TypeNoun
Rootअवस् (prātipadika)
स्पर्धन्तेthey contend, vie
स्पर्धन्ते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्पर्ध् (स्पर्धते) प्रतिस्पर्धायाम्
रायःriches, bounties
रायः:
Kartā (of स्पर्धन्ते)
TypeNoun
Rootराय्/रायि (prātipadika) ‘wealth’
अर्यःthe noble (Arya), the worthy man
अर्यः:
Kartā (apposition to रायः / or ‘the noble one’ as subject in sense)
TypeNoun/Adjective
Rootअर्य (prātipadika)
तूर्वन्तःoverpowering, pressing hard
तूर्वन्तः:
Kartā (of implied action with following participles)
TypeParticiple
Root√तुर् (तूर्वति) हिंसायाम्/अतिक्रमणे
दस्युमायवःthose of Dasyu-like guile / the Dasyu-deceivers (hostile tricksters)
दस्युमायवः:
Kartā (those who …)
TypeNoun/Adjective
Rootदस्यु + मायु (prātipadika; bahuvrīhi/tatpuruṣa compound in Vedic usage)
व्रतैःby (their) ordinances, by vows/observances
व्रतैः:
Karaṇa (instrument/means)
TypeNoun
Rootव्रत (prātipadika)
सीक्षन्तःtraining, disciplining
सीक्षन्तः:
Kartā (coordinated with तूर्वन्तः)
TypeParticiple
Root√शिक्ष्/√सीक्ष् (वैदिक) ‘to train, discipline, instruct’
अव्रतम्the vowless one / one without observance (lawless)
अव्रतम्:
Karma (object of सीक्षन्तः)
TypeNoun/Adjective
Rootअ-व्रत (prātipadika)