HomeRig VedaMandala 6Sukta 14Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 6.14

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires confirmation)

अग्निरिद्धि प्रचेता अग्निर्वेधस्तम ऋषिः । अग्निं होतारमीळते यज्ञेषु मनुषो विशः ॥

अ॒ग्निरिद्धि प्रचे॑ता अ॒ग्निर्वे॒धस्त॑म॒ ऋषि॑: । अ॒ग्निं होता॑रमीळते य॒ज्ञेषु॒ मनु॑षो॒ विश॑: ॥

agnír íd dhí prácetā agnír vedhás-tama ṛ́ṣiḥ | agníṁ hotā́ram īḷate yajñéṣu mánuṣo víśaḥ ||

Agni indeed is the one of awakened consciousness; Agni is the most accomplished knower, the seer. Agni as the Invoker-priest is adored by the human peoples in their sacrifices.

अ॒ग्निः । इत् । हि । प्रऽचे॑र्ताः । अ॒ग्निः । वे॒धःऽत॑मः । ऋषिः॑ । अ॒ग्निम् । होता॑रम् । ई॒ळ॒ते॒ । य॒ज्ञेषु॑ । मनु॑षः । विशः॑ ॥अग्निः । इत् । हि । प्रचेर्ताः । अग्निः । वेधःतमः । ऋषिः । अग्निम् । होतारम् । ईळते । यज्ञेषु । मनुषः । विशः ॥agniḥ | it | hi | pra-certāḥ | agniḥ | vedhaḥ-tamaḥ | ṛṣiḥ | agnim | hotāram | īḷate | yajñeṣu | manuṣaḥ | viśaḥ

अग्निःAgni (the fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
इद्धिindeed kindled / truly blazing
इद्धि:
TypeIndeclinable (particle + kṛdanta used adverbially)
Rootइन्ध् (धातु) → इद्ध (कृदन्त, भूतकृदन्त/क्त) + हि (निपात)
प्रचेताthe wise/foreknowing one
प्रचेता:
कर्तृ (अग्निः-समनाधिकरण)
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्र-चेतस्/प्रचेतस्- (प्रातिपदिक; ‘foreknowing, wise’)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
वेधस्तमःthe most inspired/most knowing
वेधस्तमः:
कर्तृ (अग्निः-समनाधिकरण)
TypeAdjective (superlative)
Rootवेधस्- (प्रातिपदिक ‘sage/knower, inspirer’) + तमप् (तम) प्रत्यय
ऋषिःseer
ऋषिः:
कर्तृ (अग्निः-समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootऋषि- (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (as object)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
होतारम्the Hotṛ (invoking priest)
होतारम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice’ → होतृ ‘invoker/priest’)
ईळतेis praised / is invoked
ईळते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootईळ्/ईड् (धातु; Vedic ‘to praise, invoke’)
यज्ञेषुin the sacrifices
यज्ञेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक)
मनुषःof Manu / of the human (race)
मनुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (genitive qualifier)
Rootमनु- (प्रातिपदिक; ‘Manu’, progenitor) → मनुष्य- (adj./n. ‘human’)
विशःthe peoples/clans
विशः:
कर्तृ (ईळते इत्यस्य; ‘the peoples praise/invoke’)
TypeNoun
Rootविश्- (प्रातिपदिक; ‘clan, people, settlements’)