HomeRig VedaMandala 6Sukta 10Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 6.10

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)
Devata: Agni Pāvaka
Chandas: Triṣṭubh

आ यः पप्रौ जायमान उर्वी दूरेदृशा भासा कृष्णाध्वा । अध बहु चित्तम ऊर्म्यायास्तिरः शोचिषा ददृशे पावकः ॥

आ यः प॒प्रौ जाय॑मान उ॒र्वी दू॑रे॒दृशा॑ भा॒सा कृ॒ष्णाध्वा॑ । अध॑ ब॒हु चि॒त्तम॒ ऊर्म्या॑यास्ति॒रः शो॒चिषा॑ ददृशे पाव॒कः ॥

ā́ yáḥ papráu jā́yamāna urvī́ dūré-dṛśā bhā́sā kṛṣṇā́dhvā | ádha bahú cit táma ūrmyā́yās tiráḥ śóciṣā dadṛśe pāvakáḥ ||

He who, being born, spread wide across the vast, seen from afar by his radiance, making a dark path into a way of light—then even much darkness, across the wave of it, the Purifier was seen by his flame.

आ । यः । प॒प्रौ । जाय॑मानः । उ॒र्वी इति॑ । दू॒रे॒ऽदृशा॑ । भा॒सा । कृ॒ष्णऽअ॑ध्वा । अध॑ । ब॒हु । चि॒त् । तमः॑ । ऊर्म्या॑याः । ति॒रः । शो॒चिषा॑ । द॒दृ॒शे॒ । पा॒व॒कः ॥आ । यः । पप्रौ । जायमानः । उर्वी इति । दूरेदृशा । भासा । कृष्णअध्वा । अध । बहु । चित् । तमः । ऊर्म्यायाः । तिरः । शोचिषा । ददृशे । पावकः ॥ā | yaḥ | paprau | jāyamānaḥ | urvī iti | dūre--dṛśā | bhāsā | kṛṣṇa-adhvā | adha | bahu | cit | tamaḥ | ūrmyāyāḥ | tiraḥ | śociṣā | dadṛśe | pāvakaḥ

forth; towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / ā (preverb)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पप्रौhas filled; has expanded
पप्रौ:
TypeVerb
Rootप्रा (धातु) / √prā ‘to fill, swell, spread’
जायमानःbeing born; coming into being
जायमानः:
Kartā (यः…जायमानः) / agentive qualifier
TypeParticiple (Adjective)
Root√जन् (धातु) + शानच् (वर्तमान कृदन्त)
उर्वीthe wide earth; the broad expanse
उर्वी:
Karma
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिक) ‘wide earth/expanse’
दूरेदृशाwith far-seeing (vision)
दूरेदृशा:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootदूर + दृश् (प्रातिपदिक-समास; ‘far-seeing’)
भासाwith radiance; by light
भासा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभासा (प्रातिपदिक) ‘light, radiance’
कृष्णाध्वाthe dark path
कृष्णाध्वा:
Karma
TypeNoun
Rootकृष्ण + अध्वन् (प्रातिपदिक-समास; ‘black path/way’)
अधthen
अध:
TypeIndeclinable
Rootअध (निपात)
बहुmuch; many
बहु:
Karma (परिमाण-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
चित्तम्the perceived/manifest (thing); the noticed (one)
चित्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक) ‘noticed/marked; mind’ (RV: ‘perceived/manifest’)
ऊर्म्यायाःof the wave
ऊर्म्यायाः:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक) ‘wave’
तिरःacross; through
तिरः:
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (अव्यय/उपपद)
शोचिषाwith flame; by splendor
शोचिषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक) ‘flame, splendor’
ददृशेappeared; was seen
ददृशे:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) √dṛś ‘to see/appear’
पावकःthe purifying one (Agni)
पावकः:
Kartā (ददृशे) / subject
TypeNoun (epithet)
Rootपावक (प्रातिपदिक) ‘purifying, bright’ (epithet of Agni)