HomeRig VedaMandala 6Sukta 1Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 6.1

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

विशां कविं विश्पतिं शश्वतीनां नितोशनं वृषभं चर्षणीनाम् । प्रेतीषणिमिषयन्तं पावकं राजन्तमग्निं यजतं रयीणाम् ॥

वि॒शां क॒विं वि॒श्पतिं॒ शश्व॑तीनां नि॒तोश॑नं वृष॒भं च॑र्षणी॒नाम् । प्रेती॑षणिमि॒षय॑न्तं पाव॒कं राज॑न्तम॒ग्निं य॑ज॒तं र॑यी॒णाम् ॥

viśā́ṃ kavíṃ viśpátiṃ śáśvatīnām nitóśanaṃ vṛṣabháṃ carṣaṇīnā́m | prétīṣaṇim iṣáyantaṃ pāvakáṃ rājántaṃ agníṃ yajatáṃ rayīṇā́m ||

Agni—the seer of the peoples, the lord of the enduring clans, the strong increaser, the bull of the human races—pressing forward the impulsion, urging the movement, purified and radiant; the adorable kingly Fire of the plenitudes.

वि॒शाम् । क॒विम् । वि॒श्पति॑म् । शश्व॑तीनाम् । नि॒ऽतोश॑नम् । वृ॒ष॒भम् । च॒र्ष॒णी॒नाम् । प्रेति॑ऽइषणिम् । इ॒षय॑न्तम् । पा॒व॒कम् । राज॑न्तम् । अ॒ग्निम् । य॒ज॒तम् । र॒यी॒णाम् ॥विशाम् । कविम् । विश्पतिम् । शश्वतीनाम् । नितोशनम् । वृषभम् । चर्षणीनाम् । प्रेतिइषणिम् । इषयन्तम् । पावकम् । राजन्तम् । अग्निम् । यजतम् । रयीणाम् ॥viśām | kavim | viśpatim | śaśvatīnām | ni-tośanam | vṛṣabham | carṣaṇīnām | preti-iṣaṇim | iṣayantam | pāvakam | rājantam | agnim | yajatam | rayīṇām

वि॒शाम्of the clans/peoples
वि॒शाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of’
TypeNoun
Rootविś् (प्रातिपदिक: विś् ‘जन/कुल/प्रजा’)
क॒विम्the sage/poet
क॒विम्:
कर्म (स्तुत्य/वर्ण्य) — object in apposition
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
वि॒श्पतिम्the lord of the clan
वि॒श्पतिम्:
कर्म (अप्पोज़िशन) — object in apposition
TypeNoun
Rootविś् + पति (समास: विś्-पति)
शश्व॑तीनाम्of the everlasting/continuous (clans)
शश्व॑तीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of’
TypeAdjective
Rootशश्वत् (प्रातिपदिक)
नि॒तोश॑नम्the satisfier/pleaser
नि॒तोश॑नम्:
कर्म (अप्पोज़िशन) — object in apposition
TypeNoun
Rootनि-तोषण (कृदन्त/नाम; √तुष् ‘to please’ > तोषण ‘pleasing’, उपसर्ग: नि-)
वृष॒भम्the bull (mighty one)
वृष॒भम्:
कर्म (अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
च॑र्षणी॒नाम्of the peoples/mortals
च॑र्षणी॒नाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of’
TypeNoun
Rootचर्षणि (प्रातिपदिक: ‘मनुष्य/जन’)
प्रेती॑षणिम्the forward-impeller/leader
प्रेती॑षणिम्:
कर्म (अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootप्र-ईषणि (नाम; √इष् ‘to seek/impel’ > ईषणि ‘impulsion/impeller’, उपसर्ग: प्र-)
इ॒षय॑न्तम्impelling/driving
इ॒षय॑न्तम्:
कर्म (अप्पोज़िशन)
TypeVerb (participle)
Root√इष् (इषयति ‘impels’)
पाव॒कम्purifying
पाव॒कम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपावक (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से)
राज॑न्तम्shining
राज॑न्तम्:
कर्म (अप्पोज़िशन)
TypeVerb (participle)
Root√राज् (राजते ‘shines/rules’)
अ॒ग्निम्Agni
अ॒ग्निम्:
कर्म (स्तुत्य/आह्वेय) — praised/invoked object
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
य॒ज॒तम्worthy of worship
य॒ज॒तम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयजत (प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship/sacrifice’ से ‘पूज्य/यज्ञार्ह’)
र॒यी॒णाम्of riches/wealth
र॒यी॒णाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of’
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक: ‘धन/समृद्धि’)