HomeRig VedaMandala 6Sukta 1Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 6.1

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

सपर्येण्यः स प्रियो विक्ष्वग्निर्होता मन्द्रो नि षसादा यजीयान् । तं त्वा वयं दम आ दीदिवांसमुप ज्ञुबाधो नमसा सदेम ॥

स॒प॒र्येण्य॒: स प्रि॒यो वि॒क्ष्व१॒॑ग्निर्होता॑ म॒न्द्रो नि ष॑सादा॒ यजी॑यान् । तं त्वा॑ व॒यं दम॒ आ दी॑दि॒वांस॒मुप॑ ज्ञु॒बाधो॒ नम॑सा सदेम ॥

saparyéṇyaḥ sá priyó vikṣv àgnír hótā mandró ní ṣasādā yajī́yān | táṃ tvā vayaṃ dáma ā́ dīdivā́ṃsam úpa jñubā́dho námasā sadema ||

Worthy of service, beloved among the clans, Agni the priest, the gladdener, has sat down—more fit for sacrifice. To you, shining in our home, we come near with bowed knee, and by homage we would sit in your presence.

स॒प॒र्येण्यः॑ । सः । प्रि॒यः । वि॒क्षु । अ॒ग्निः । होता॑ । म॒न्द्रः । नि । सि॒सा॒द॒ । यजी॑यान् । तम् । त्वा॒ । व॒यम् । दमे॑ । आ । दी॒दि॒ऽवांस॑म् । उप॑ । ज्ञु॒ऽबाधः॑ । नम॑सा । स॒दे॒म॒ ॥सपर्येण्यः । सः । प्रियः । विक्षु । अग्निः । होता । मन्द्रः । नि । सिसाद । यजीयान् । तम् । त्वा । वयम् । दमे । आ । दीदिवांसम् । उप । ज्ञुबाधः । नमसा । सदेम ॥saparyeṇyaḥ | saḥ | priyaḥ | vikṣu | agniḥ | hotā | mandraḥ | ni | sisāda | yajīyān | tam | tvā | vayam | dame | ā | dīdi-vāṃsam | upa | jñu-bādhaḥ | namasā | sadema

सपर्येण्यःworshipful, worthy of reverence
सपर्येण्यः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootसपर्येण्य (प्रातिपदिक; सपर्या- ‘पूजा/सेवा’ से) अथवा √सपृ/√सपर् (सेवा/पूजा) + यत् (य) प्रत्यय
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रियःdear, beloved
प्रियः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootविś् (प्रातिपदिक ‘कुल/जन/विष्टि’)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ-priest, invoker
होता:
कर्तृ (अग्नेः विशेषण/पदवी)
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/आह्वान’ से)
मन्द्रःgladdening, pleasant
मन्द्रः:
विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootमन्द्र (प्रातिपदिक)
निdown, in; (prefix)
नि:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
षसादhas sat down, has taken his seat
षसाद:
क्रिया (कर्तृ = अग्निः)
TypeVerb
Root√सद् (सीदति ‘बैठना’)
यजीयान्more worthy of sacrifice, most worshipful
यजीयान्:
विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootयज्य/यज्यस् (प्रातिपदिक; √यज् ‘यज्ञ/पूजा’ से; तुलनात्मक-प्रत्यय -īyas)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म (तम् के समानार्थक; ‘तम् त्वा’ = ‘तं त्वाम्’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दमेin the house, at home
दमे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक ‘घर’)
towards, unto; (prefix)
:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
दीदिवांसम्shining, radiant
दीदिवांसम्:
कर्म (अग्निम्—‘दीप्तमानम्’)
TypeParticiple (Adjective)
Root√दीदिव्/√दीव् (दीप्तौ ‘चमकना’) → दीदिवांस् (वर्तमान-कृदन्त/परफेक्ट-भागवत् प्रकार)
उपnear, towards; (prefix)
उप:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
ज्ञुबाधःwith bent knees, kneeling
ज्ञुबाधः:
करण/भाव (नमस्कार-प्रकारः: ‘घुटने टेककर’)
TypeNoun (compound) / Adverbial nominal
Rootज्ञु-बाध (समास-प्रातिपदिक; ‘ज्ञु’ = घुटना, ‘बाध’ = दबाव/पीडा; ‘kneeling/with bent knees’ भाव)
नमसाwith reverence, with homage
नमसा:
करण
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
सदेमmay we sit near/attend upon, may we approach
सदेम:
क्रिया (कर्तृ = वयम्; कर्म = तम्/त्वा)
TypeVerb
Root√सद् (उपसर्ग उप- सहित: उप-√सद् ‘उपसद्/उपासना/निकट बैठना’)