HomeRig VedaMandala 6Sukta 1Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 6.1

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

त्वां वर्धन्ति क्षितयः पृथिव्यां त्वां राय उभयासो जनानाम् । त्वं त्राता तरणे चेत्यो भूः पिता माता सदमिन्मानुषाणाम् ॥

त्वां व॑र्धन्ति क्षि॒तय॑: पृथि॒व्यां त्वां राय॑ उ॒भया॑सो॒ जना॑नाम् । त्वं त्रा॒ता त॑रणे॒ चेत्यो॑ भूः पि॒ता मा॒ता सद॒मिन्मानु॑षाणाम् ॥

tvā́ṃ vardhanti kṣitáyaḥ pṛthivyā́ṃ tvā́ṃ rā́ya ubháyāso jánānām | tvaṃ trātā́ taraṇé cétyo bhūḥ pitā́ mātā́ sadám ín mā́nuṣāṇām ||

The peoples on earth increase you; the plenitudes of both kinds among men increase you. You become the saviour in the crossing, the one to be heeded; you are father and mother always for the human being.

त्वाम् । व॒र्ध॒न्ति॒ । क्षि॒तयः॑ । पृ॒थि॒व्याम् । त्वाम् । रायः॑ । उ॒भया॑सः । जना॑नाम् । त्वम् । त्रा॒ता । त॒र॒णे॒ । चेत्यः॑ । भूः॒ । पि॒ता । मा॒ता । सद॑म् । इत् । मानु॑षाणाम् ॥त्वाम् । वर्धन्ति । क्षितयः । पृथिव्याम् । त्वाम् । रायः । उभयासः । जनानाम् । त्वम् । त्राता । तरणे । चेत्यः । भूः । पिता । माता । सदम् । इत् । मानुषाणाम् ॥tvām | vardhanti | kṣitayaḥ | pṛthivyām | tvām | rāyaḥ | ubhayāsaḥ | janānām | tvam | trātā | taraṇe | cetyaḥ | bhūḥ | pitā | mātā | sadam | it | mānuṣāṇām

त्वाम्you (as object)
त्वाम्:
कर्म
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्धन्तिthey increase / make grow
वर्धन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धते/वर्धति) ‘to grow, increase’
क्षितयःthe peoples / settlements
क्षितयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootक्षिति- (स्त्री) ‘dwelling, settlement; people’
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृथिवी- (स्त्री) ‘earth’
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रायःwealths / bounties
रायः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराय्-/रायि- (स्त्री) ‘wealth, bounty’
उभयासःboth (kinds)
उभयासः:
कर्तृ (रायः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउभय- (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक) ‘both (kinds)’
जनानाम्of the peoples
जनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन- (पुं) ‘people, men’
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्राताprotector
त्राता:
कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun (Agent)
Root√त्रै (त्रा-) ‘to protect’ → त्रातृ- (कृदन्त) ‘protector’
तरणेin (the act of) crossing / in deliverance
तरणे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootतरणि-/तरण- (नपुं/पुं) ‘crossing, overcoming; deliverance’
चेत्यःconspicuous / renowned
चेत्यः:
कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Root√चित् ‘to perceive, notice’ → चेत्य- (कृदन्त/विशेषण) ‘to be noticed, eminent’
भूःyou have become / you are
भूः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√भू ‘to be, become’
पिताfather
पिता:
कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपितृ- (पुं) ‘father’
माताmother
माता:
कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमातृ- (स्त्री) ‘mother’
सदम्always
सदम्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदम् (अव्यय) ‘always, continually’
इत्indeed
इत्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात/अव्यय) ‘indeed, just’
मानुषाणाम्of humans / of mankind
मानुषाणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (used adjectivally/genitival)
Rootमानुष- (पुं) ‘human’