Mantra 4
Sukta 5.68
Rishi: Atri (Ātreya)
Devata: Mitra-Varuṇa
Chandas: Gāyatrī (probable; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋतमृतेन सपन्तेषिरं दक्षमाशाते । अद्रुहा देवौ वर्धेते ॥
Samhita Patha (IAST)
ऋ॒तमृ॒तेन॒ सप॑न्तेषि॒रं दक्ष॑माशाते । अ॒द्रुहा॑ दे॒वौ व॑र्धेते ॥
Transliteration
ṛtám ṛténa sápantā iṣiráṃ dákṣam āśāte | ádruhā deváu vardhete ||
Translation
They win the Truth by the Truth; together they attain the swift, keen discernment and the effective power of ordering. Undeceiving, the two gods grow—strengthening the law within us.
Padapatha (Word Analysis)
ऋ॒तम् । ऋ॒तेन॑ । सप॑न्ता । इ॒षि॒रम् । दक्ष॑म् । आ॒शा॒ते॒ इति॑ । अ॒द्रुहा॑ । दे॒वौ । व॒र्धे॒ते॒ इति॑ ॥ऋतम् । ऋतेन । सपन्ता । इषिरम् । दक्षम् । आशाते इति । अद्रुहा । देवौ । वर्धेते इति ॥ṛtam | ṛtena | sapantā | iṣiram | dakṣam | āśāteiti | adruhā | devau | vardheteiti
Word by Word
ऋतम्the cosmic order / truth
ऋतम्:
कर्म (आशाते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ- ‘to go, to fit’; semantic: ‘right order, truth’)
ऋतेनby/with (the) truth, by right order
ऋतेन:
करण (सपन्ते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
सपन्तेthey follow / attend
सपन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√सप् (सप्/सपँ) ‘to follow, to accompany, to attend’
इषिरम्strong, vigorous
इषिरम्:
कर्म (दक्षम् इत्यस्य विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootइषिर (प्रातिपदिक) ‘vigorous, strong, impetuous’
दक्षम्power/skill (dakṣa)
दक्षम्:
कर्म (आशाते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक) ‘skill, power, ability; (also) the god Dakṣa’
आशातेthe two desire / seek
आशाते:
क्रिया
TypeVerb
Root√आश् (आश्/आशँ) ‘to desire, to seek, to hope for’
अद्रुहाnon-injuring, non-hostile
अद्रुहा:
कर्तृ (देवौ इत्यस्य विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootअ-द्रुह् (प्रातिपदिक) < √द्रुह् ‘to harm, to be hostile’ (नञ्-समास)
देवौthe two gods
देवौ:
कर्तृ (वर्धेते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) ‘god’
वर्धेतेthe two grow / prosper
वर्धेते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृध् (वृधँ) ‘to grow, to increase, to prosper’