HomeRig VedaMandala 5Sukta 62Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 5.62

Rishi: Vasiṣṭha (Vasiṣṭha family tradition for Maṇḍala 5; hymn to Mitra-Varuṇa)
Devata: Mitra-Varuṇa (dual deities of Ṛta, harmony and vast law)
Chandas: Triṣṭubh (dominant meter for many Mitra-Varuṇa hymns; this verse fits Triṣṭubh cadence)

हिरण्यरूपमुषसो व्युष्टावयःस्थूणमुदिता सूर्यस्य । आ रोहथो वरुण मित्र गर्तमतश्चक्षाथे अदितिं दितिं च ॥

हिर॑ण्यरूपमु॒षसो॒ व्यु॑ष्टा॒वय॑:स्थूण॒मुदि॑ता॒ सूर्य॑स्य । आ रो॑हथो वरुण मित्र॒ गर्त॒मत॑श्चक्षाथे॒ अदि॑तिं॒ दितिं॑ च ॥

híraṇya-rūpam uṣáso ví-uṣṭāv áyaḥ-sthūṇam úd-itā sū́ryasya | ā́ rohatho varuṇa mitra gártam átaś cakṣāthe áditiṃ dítiṃ ca ||

At the full outshining of Dawn, when the Sun has arisen, there stands revealed the golden Form and the firm pillar of strength. Then you ascend, O Varuṇa and Mitra, to the seat of vision; from there you behold both Aditi (the infinite wideness) and Diti (the division and limitation).

हिर॑ण्यऽरूपम् । उ॒षसः॑ । विऽउ॑ष्टौ । अयः॑ऽस्थूणम् । उत्ऽइ॑ता । सूर्य॑स्य । आ । रो॒ह॒थः॒ । व॒रु॒ण॒ । मि॒त्र॒ । गर्त॑म् । अतः॑ । च॒क्षा॒थे॒ इति॑ । अदि॑तिम् । दिति॑म् । च॒ ॥हिरण्यरूपम् । उषसः । विउष्टौ । अयःस्थूणम् । उत्इता । सूर्यस्य । आ । रोहथः । वरुण । मित्र । गर्तम् । अतः । चक्षाथे इति । अदितिम् । दितिम् । च ॥hiraṇya-rūpam | uṣasaḥ | vi-uṣṭau | ayaḥ-sthūṇam | ut-itā | sūryasya | ā | rohathaḥ | varuṇa | mitra | gartam | ataḥ | cakṣātheiti | aditim | ditim | ca

हिरण्यरूपम्golden-formed, of golden appearance
हिरण्यरूपम्:
विशेषण (कर्म/कर्तृपदस्य) — उषसः/व्युष्टौ इत्यस्य गुणनिर्देशः
TypeAdjective
Rootहिरण्य-रूप (प्रातिपदिक; समास) < रूप
उषसःof Dawn
उषसः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Dawn’
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
विforth, apart, widely
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
उष्टौat the dawning, at daybreak
उष्टौ:
अधिकरण (काल/अवसर) — ‘at the dawning’
TypeNoun (Vedic) / Kṛdanta-derived
Rootव्युष् (धातु) → व्युष्ट (कृदन्त) / व्युष्टि (स्त्री) — वैदिक रूप
अयःस्थूणम्the iron pillar (post/column)
अयःस्थूणम्:
कर्म/उद्देश्य (उदितासूर्यस्य इत्यनेन सम्बद्धम्) — ‘the iron pillar’
TypeNoun
Rootअयस्-स्थूण (प्रातिपदिक; तत्पुरुष-समास) < स्थूण
उदिताrisen, arisen
उदिता:
विशेषण — सूर्यस्य अवस्थाविशेषः
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootउद् + इ (धातु) → उदित (कृदन्त, भूतकृदन्त)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the Sun’
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
to, toward, up
:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
रोहथःyou two mount/ascend
रोहथः:
क्रिया — कर्ता: वरुण-मित्रौ
TypeVerb
Rootरुह् (धातु) — रोहति
वरुणO Varuṇa
वरुण:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
मित्रO Mitra
मित्र:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative)
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
गर्तम्the seat; car-seat; pit/hollow (as a receptacle)
गर्तम्:
कर्म — ‘mount (onto) the seat/pit’ (आरोहणस्य कर्म)
TypeNoun
Rootगर्त (प्रातिपदिक)
अतःfrom there; thereupon
अतः:
अपादान (source/point of view) — ‘from there/thereupon’
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय; तसिल्)
चक्षाथेyou two have beheld/see
चक्षाथे:
क्रिया — कर्ता: वरुण-मित्रौ
TypeVerb
Rootचक्ष् (धातु) — ‘to see, behold’
अदितिम्Aditi (the boundless mother-goddess)
अदितिम्:
कर्म — ‘behold Aditi’
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
दितिम्Diti (a goddess; mother of the Daityas)
दितिम्:
कर्म — ‘and Diti’
TypeNoun
Rootदिति (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)