Mantra 8
Sukta 5.61
Rishi: Atri (Ātreya) or Atris (Ātreyāḥ) (traditional for Mandala 5; verse-level uncertain from input alone)
Devata: Maruts (hymn context), with a secondary mythic reference to Paṇis (obstructors)
Chandas: Trishtubh (probable; requires scansion confirmation)
Samhita Patha (Devanagari)
उत घा नेमो अस्तुतः पुमाँ इति ब्रुवे पणिः । स वैरदेय इत्समः ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒त घा॒ नेमो॒ अस्तु॑त॒: पुमाँ॒ इति॑ ब्रुवे प॒णिः । स वैर॑देय॒ इत्स॒मः ॥
Transliteration
utá ghā́ némo ástutaḥ púmāṃ íti bruve paṇíḥ | sá váira-deya ít sámaḥ ||
Translation
And indeed the Paṇi declares: ‘He is only a man, unpraised and without reverence’; but in the very field of rivalry and giving he is their equal.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒त । घ॒ । नेमः॑ । अस्तु॑तः । पुमा॑न् । इति॑ । ब्रु॒वे॒ । प॒णिः । सः । वैर॑ऽदेये । इत् । स॒मः ॥उत । घ । नेमः । अस्तुतः । पुमान् । इति । ब्रुवे । पणिः । सः । वैरदेये । इत् । समः ॥uta | gha | nemaḥ | astutaḥ | pumān | iti | bruve | paṇiḥ | saḥ | vaira-deye | it | samaḥ
Word by Word
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
घindeed, surely
घ:
—
TypeIndeclinable
Rootघ
नेमःreverence, homage
नेमः:
Kartā
TypeNoun
Rootनेम (प्रातिपदिक)
अस्तुlet there be
अस्तु:
—
TypeVerb
Rootअस् (असँ)
ततःfrom that, from him/it
ततः:
Apādāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुमान्a man
पुमान्:
Kartā
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
इतिthus, ‘so’
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति
ब्रुवेI say, I speak
ब्रुवे:
—
TypeVerb
Rootब्रू
पणिःthe Paṇi (niggard/merchant-demon)
पणिः:
Kartā
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वैरदेयःto be given as wergild/compensation; a compensatory gift
वैरदेयः:
Kartā (विशेषणम्) / predicate adjective
TypeAdjective
Rootवैरदेय (प्रातिपदिक) < वैर + देय
इत्just, only, indeed
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत्
समःequal, the same
समः:
Kartā (विशेषणम्) / predicate adjective
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)