Mantra 3
Sukta 5.61
Rishi: Śyāvāśva Ātreya (traditional)
Devata: Maruts (probable; ‘naraḥ’ continuing)
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
जघने चोद एषां वि सक्थानि नरो यमुः । पुत्रकृथे न जनयः ॥
Samhita Patha (IAST)
ज॒घने॒ चोद॑ एषां॒ वि स॒क्थानि॒ नरो॑ यमुः । पु॒त्र॒कृ॒थे न जन॑यः ॥
Transliteration
jaghane coda eṣāṃ vi sakthāni naro yamuḥ | putrakṛthe na janayaḥ ||
Translation
At their rear is the impulse; the heroes spread their thighs apart—like begetters for the making of a son.
Padapatha (Word Analysis)
ज॒घने॑ । चोदः॑ । ए॒षा॒म् । वि । स॒क्थानि॑ । नरः॑ । य॒मुः॒ । पु॒त्र॒ऽकृ॒थे । न । जन॑यः ॥जघने । चोदः । एषाम् । वि । सक्थानि । नरः । यमुः । पुत्रकृथे । न । जनयः ॥jaghane | codaḥ | eṣām | vi | sakthāni | naraḥ | yamuḥ | putra-kṛthe | na | janayaḥ
Word by Word
जघनेin/at the rump, at the hind-part
जघने:
अधिकारण
TypeNoun
Rootजघन (प्रातिपदिक) < √हन् (हनन) / ‘जघन’ = नितम्ब/पृष्ठभाग
चोदःthe impeller, the goad/impulse
चोदः:
कर्तृ (प्रेरक-कर्तृ) / विशेषणरूपेण
TypeNoun
Rootचोद (प्रातिपदिक) < √चुद् (प्रेरणे) ‘प्रेरक/प्रेरणा’
एषाम्of these (of them)
एषाम्:
सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विapart, asunder, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
सक्थानिthe thighs/legs
सक्थानि:
कर्म
TypeNoun
Rootसक्थि/सक्थन् (प्रातिपदिक) ‘जङ्घा/ऊरु-सन्धि/पादभाग’
नरःthe men, heroes
नरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
यमुःthey held/checked/restrained
यमुः:
—
TypeVerb
Root√यम् (यमे/यच्छने/नियमे)
पुत्रकृथेfor begetting sons (for son-making)
पुत्रकृथे:
अधिकारण (हेतौ) / प्रयोजन
TypeNoun (purpose-locative) / Adverbial
Rootपुत्रकृथि (प्रातिपदिक) < पुत्र + √कृ (करणे) (तद्धित/समास-निर्मित; ‘पुत्र-करण’ हेतु)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
जनयःbegetters, progenitors
जनयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजनय (प्रातिपदिक) < √जन् (जनने) causative-base जनय- ‘जनयिता/जननी’