HomeRig VedaMandala 5Sukta 49Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 5.49

Devata: A collective invocation: Pūṣan, Bhaga, Aditi, Uṣas (usrāḥ), and major gods (Indra, Viṣṇu, Varuṇa, Mitra, Agni)

अदत्रया दयते वार्याणि पूषा भगो अदितिर्वस्त उस्रः । इन्द्रो विष्णुर्वरुणो मित्रो अग्निरहानि भद्रा जनयन्त दस्माः ॥

अ॒द॒त्र॒या द॑यते॒ वार्या॑णि पू॒षा भगो॒ अदि॑ति॒र्वस्त॑ उ॒स्रः । इन्द्रो॒ विष्णु॒र्वरु॑णो मि॒त्रो अ॒ग्निरहा॑नि भ॒द्रा ज॑नयन्त द॒स्माः ॥

adatrayā́ dayate vā́ryāṇi pūṣā́ bhágo áditiḥ vásta usrā́ḥ | índro víṣṇur váruṇo mitró agnír áhāni bhadrā́ janayanta dasmā́ḥ ||

By the undiminishing giving, Pūṣan grants the desirable boons; Bhaga, Aditi, and the bright Dawns clothe us in increase. Indra, Viṣṇu, Varuṇa, Mitra, Agni—these wonderful powers bring forth days that are auspicious.

अ॒द॒त्र॒ऽया । द॒य॒ते॒ । वार्या॑णि । पू॒षा । भगः॑ । अदि॑तिः । वस्ते॑ । उ॒स्रः । इन्द्रः॑ । विष्णुः॑ । वरु॑णः । मि॒त्रः । अ॒ग्निः । अहा॑नि । भ॒द्रा । ज॒न॒य॒न्त॒ । द॒स्माः ॥अदत्रया । दयते । वार्याणि । पूषा । भगः । अदितिः । वस्ते । उस्रः । इन्द्रः । विष्णुः । वरुणः । मित्रः । अग्निः । अहानि । भद्रा । जनयन्त । दस्माः ॥adatra-yā | dayate | vāryāṇi | pūṣā | bhagaḥ | aditiḥ | vaste | usraḥ | indraḥ | viṣṇuḥ | varuṇaḥ | mitraḥ | agniḥ | ahāni | bhadrā | janayanta | dasmāḥ

अदत्रयाby (their) uninjuring/generous power
अदत्रया:
करण (हेतु/साधन-भाव; ‘अदत्रया’ = ‘अदत्र-भावेन/अदत्र-शक्त्या’)
Typeविशेषण
Rootअदत्र (प्रातिपदिक) < अ- + दत्र (दातृ/दत्र ‘दाता/दानशील’ से) अथवा ‘अदत्र’ (अ- ‘न’ + दत्र ‘क्षति/दोष’)
दयतेgives, bestows
दयते:
क्रिया (मुख्य क्रिया)
Typeक्रिया
Root√दा/दय् (वेद. ‘दयते’ = ‘वितरति/ददाति’)
वार्याणिchoice boons, desirable gifts
वार्याणि:
कर्म
Typeनाम/विशेषण
Rootवार्य (प्रातिपदिक; √वृ/√वर् ‘वरण/वरणीय’ से)
पूषाPūṣan
पूषा:
कर्तृ
Typeनाम
Rootपूषन् (देवनाम; प्रातिपदिक)
भगःBhaga
भगः:
कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
Typeनाम
Rootभग (देवनाम/प्रातिपदिक)
अदितिःAditi
अदितिः:
कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
Typeनाम
Rootअदिति (देवीनाम/प्रातिपदिक)
वस्तdwells, abides
वस्त:
क्रिया (उपवाक्य-क्रिया)
Typeक्रिया
Root√वस् (वेद. ‘वस्त’ = ‘वसति/निवसति’)
उस्रःthe radiant one (Dawn/bright one)
उस्रः:
कर्तृ (वस्त इति क्रियायाः)
Typeनाम/विशेषण
Rootउस्र (प्रातिपदिक; ‘उषस्/उषर्’ से सम्बन्ध; ‘प्रभात/दीप्त’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
Typeनाम
Rootइन्द्र (देवनाम/प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
Typeनाम
Rootविष्णु (देवनाम/प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
Typeनाम
Rootवरुण (देवनाम/प्रातिपदिक)
मित्रःMitra
मित्रः:
कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
Typeनाम
Rootमित्र (देवनाम/प्रातिपदिक)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
Typeनाम
Rootअग्नि (देवनाम/प्रातिपदिक)
अहानिdays
अहानि:
कर्म (जनयन्त इति क्रियायाः)
Typeनाम
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
भद्राauspicious, good
भद्रा:
कर्म-विशेषण
Typeविशेषण
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
जनयन्तgenerate, bring forth
जनयन्त:
क्रिया (मुख्य क्रिया)
Typeक्रिया
Root√जन् (णिच्) ‘जनयति’
दस्माःwondrous, mighty (ones)
दस्माः:
कर्तृ-विशेषण
Typeविशेषण
Rootदस्म (प्रातिपदिक; ‘अद्भुत/शक्तिमान्’)