HomeRig VedaMandala 5Sukta 48Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 5.48

Devata: Likely the Waters (Āpaḥ) as cosmic powers operating under vṛta/ṛta; possibly in a hymn complex where a higher deity directs them.

ता अत्नत वयुनं वीरवक्षणं समान्या वृतया विश्वमा रजः । अपो अपाचीरपरा अपेजते प्र पूर्वाभिस्तिरते देवयुर्जनः ॥

ता अ॑त्नत व॒युनं॑ वी॒रव॑क्षणं समा॒न्या वृ॒तया॒ विश्व॒मा रज॑: । अपो॒ अपा॑ची॒रप॑रा॒ अपे॑जते॒ प्र पूर्वा॑भिस्तिरते देव॒युर्जन॑: ॥

tā́ atnata vayúnam vīrávakṣaṇaṃ samānyā́ vṛtáyā víśvam ā́ rájaḥ | apó apā́cīr áparā́ ápējate prá pū́rvābhis tirate devayúr jánaḥ ||

They extend the working knowledge that bears the hero-force; by one common law they widen all the mid-realm. The waters, some flowing forward, some backward, move and surge; and the god-seeking people press on beyond the earlier limits.

ताः । अ॒त्न॒त॒ । व॒युन॑म् । वी॒रऽव॑क्षणम् । स॒मा॒न्या । वृ॒तया॑ । विश्व॑म् । आ । रजः॑ । अपो॒ इति॑ । अपा॑चीः । अप॑राः । अप॑ । ई॒ज॒ते॒ । प्र । पूर्वा॑भिः । ति॒र॒ते॒ । दे॒व॒ऽयुः । जनः॑ ॥ताः । अत्नत । वयुनम् । वीरवक्षणम् । समान्या । वृतया । विश्वम् । आ । रजः । अपो इति । अपाचीः । अपराः । अप । ईजते । प्र । पूर्वाभिः । तिरते । देवयुः । जनः ॥tāḥ | atnata | vayunam | vīra-vakṣaṇam | samānyā | vṛtayā | viśvam | ā | rajaḥ | apo iti | apācīḥ | aparāḥ | apa | ījate | pra | pūrvābhiḥ | tirate | deva-yuḥ | janaḥ

ताःthose (f.)
ताः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अत्नतthey stretched/extended
अत्नत:
Kriyā
TypeVerb
Root√तन् (तनू) विस्तारॆ
वयुनम्skill, wise device/plan
वयुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवयुन (प्रातिपदिक)
वीरवक्षणम्man-strengthening / hero-nourishing
वीरवक्षणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवीर-वक्षण (समास-प्रातिपदिक; कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्राय)
समान्याःcommon, united
समान्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसमान्य (प्रातिपदिक)
वृतयःbands/companies, circles
वृतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवृतय (प्रातिपदिक; ‘वृत’/‘वृत्ति’ से)
विश्वम्all, the whole
विश्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
to, unto, towards
:
Upasarga
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
रजःspace/region; (also) dust, atmosphere
रजः:
Karma
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
अपःwaters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अपाचीःbackward-flowing, turned away
अपाचीः:
Karma
TypeAdjective
Rootअपाच्/अपाची (प्रातिपदिक)
अपराthe later/other (one)
अपरा:
Kartā
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
अपेजतेmoves away, withdraws
अपेजते:
Kriyā
TypeVerb
Root√इज् (इजँ) कम्पने/गत्यर्थे, उपसर्ग: अप-
प्रforth, forward
प्र:
Upasarga
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
पूर्वाभिःwith the former/earlier (ones)
पूर्वाभिः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
तिरतेcrosses over, passes through
तिरते:
Kriyā
TypeVerb
Root√तॄ (तॄ) तरणे
देवयुःgod-seeking, devoted to the gods
देवयुः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदेवयु (प्रातिपदिक; ‘देव’ + यु ‘seeking’)
जनःthe people, a man/folk
जनः:
Kartā
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)