HomeRig VedaMandala 5Sukta 42Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 5.42

Rishi: Atri (Ātreya tradition) — traditional attribution for RV 5.42
Devata: Protective divine power (contextually aligned with Bṛhaspati/Indraic protection); verse functions as a banishing imprecation
Chandas: Triṣṭubh

विसर्माणं कृणुहि वित्तमेषां ये भुञ्जते अपृणन्तो न उक्थैः । अपव्रतान्प्रसवे वावृधानान्ब्रह्मद्विषः सूर्याद्यावयस्व ॥

वि॒स॒र्माणं॑ कृणुहि वि॒त्तमे॑षां॒ ये भु॒ञ्जते॒ अपृ॑णन्तो न उ॒क्थैः । अप॑व्रतान्प्रस॒वे वा॑वृधा॒नान्ब्र॑ह्म॒द्विष॒: सूर्या॑द्यावयस्व ॥

vi-sarmā́ṇaṃ kṛṇuhi vittám eṣāṃ yé bhuñjáte ápṛṇanto no ukthaíḥ | ápavratān prasavé vāvṛdhānān brahmadvíṣaḥ sū́ryād yāvayasva ||

Make their gain a scattering and loss—those who consume yet do not fill us back by our hymns. Drive away from the Sun (the light of truth) the lawless ones who grow by perversion, the haters of the sacred Word.

वि॒ऽस॒र्माण॑म् । कृ॒णु॒हि॒ । वि॒त्तम् । ए॒षा॒म् । ये । भु॒ञ्जते॑ । अपृ॑णन्तः । नः॒ । उ॒क्थैः । अप॑ऽव्रतान् । प्र॒ऽस॒वे । व॒वृ॒धा॒नान् । ब्र॒ह्म॒ऽद्विषः॑ । सूर्या॑त् । य॒व॒य॒स्व॒ ॥विसर्माणम् । कृणुहि । वित्तम् । एषाम् । ये । भुञ्जते । अपृणन्तः । नः । उक्थैः । अपव्रतान् । प्रसवे । ववृधानान् । ब्रह्मद्विषः । सूर्यात् । यवयस्व ॥vi-sarmāṇam | kṛṇuhi | vittam | eṣām | ye | bhuñjate | apṛṇantaḥ | naḥ | ukthaiḥ | apa-vratān | pra-save | vavṛdhānān | brahma-dviṣaḥ | sūryāt | yavayasva

विसर्माणम्(हमारे लिए) मुक्त/विसर्जन, छुटकारा
विसर्माणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविसर्माण (प्रातिपदिक; वि-√सृ/सृज् ‘स्रवणे/प्रसरणे’ से व्युत्पन्न, ‘विसर्जन/प्रसारण’ भाव) अथवा ‘विसर्मन्’ भाववाचक
कृणुहिकरो / बना दो
कृणुहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
वित्तम्धन, संपत्ति
वित्तम्:
कर्म (कृणुहि के साथ: ‘वित्तं कृणुहि’)
TypeNoun
Rootवित्त (√विद्/√विन्द् ‘लाभे/ज्ञाने’ से; ‘धन/सम्पत्ति’)
एषाम्इनका / इन लोगों का
एषाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
येजो (लोग)
ये:
कर्तृ (भुञ्जते का)
TypePronoun
Rootयद् (संबन्धवाचक सर्वनाम)
भुञ्जतेभोगते हैं / उपभोग करते हैं
भुञ्जते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√भुज् (भोगे/सेवने)
अपृणन्तःन भरते हुए / (यज्ञादि) न पूरते हुए
अपृणन्तः:
कर्तृ-विशेषण (ये के)
TypeVerb (Participle)
Root√पॄ/पृण् (पूरणे)
नःहमारे (लिए/का)
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
उक्थैःस्तुतियों/उक्थों द्वारा
उक्थैः:
करण
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक)
अपव्रतान्नियम-भ्रष्टों को / अधर्मियों को
अपव्रतान्:
कर्म (द्यावयस्व का)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअपव्रत (अ- + व्रत; ‘व्रत’ = नियम/धर्म)
प्रसवेप्रसव/प्रेरणा/उत्पत्ति के अवसर पर
प्रसवे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रसव (प्र + √सू ‘प्रसवे/जनने’)
वावृधानान्बढ़े हुए / उन्नत होते हुए
वावृधानान्:
कर्म-विशेषण (अपव्रतान् का)
TypeVerb (Participle)
Root√वृध् (वर्धने)
ब्रह्मद्विषःब्रह्म/स्तुति से द्वेष करने वालों को
ब्रह्मद्विषः:
कर्म (द्यावयस्व का; अपव्रतान् के समन्वय में)
TypeNoun
Rootब्रह्मद्विष् (तत्पुरुष: ब्रह्मन् + द्विष् ‘द्वेषे’)
सूर्यात्सूर्य से / सूर्य के पास से
सूर्यात्:
अपादान
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
द्यावयस्वदूर हटाओ / भगा दो
द्यावयस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√द्यु/द्याव् (प्रकाशे/गत्यर्थे) से कारणार्थक/प्रेरणार्थक धातु-रूप ‘द्यावय-’