HomeRig VedaMandala 5Sukta 33Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 5.33

Rishi: Atri (Ātreya)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

पपृक्षेण्यमिन्द्र त्वे ह्योजो नृम्णानि च नृतमानो अमर्तः । स न एनीं वसवानो रयिं दाः प्रार्यः स्तुषे तुविमघस्य दानम् ॥

प॒पृ॒क्षेण्य॑मिन्द्र॒ त्वे ह्योजो॑ नृ॒म्णानि॑ च नृ॒तमा॑नो॒ अम॑र्तः । स न॒ एनीं॑ वसवानो र॒यिं दा॒: प्रार्यः स्तु॑षे तुविम॒घस्य॒ दान॑म् ॥

papṛkṣéṇyam indra tvé hí ójo nṛmṇā́ni ca nṛtámāno ámartáḥ | sá na enī́ṃ vasavā́no rayíṃ dāḥ prá aryáḥ stuṣe tuvi-maghásya dā́nam ||

O Indra, you are the one to be sought and fulfilled; for in you are strength and the powers of manhood, you who lead the human being to right action, immortal. So, richly clothed with the good, give us now the rayi—fullness of being; I, the striving Arya, praise the gift of the wide-bounteous.

प॒पृ॒क्षेण्य॑म् । इ॒न्द्र॒ । त्वे इति॑ । हि । ओजः॑ । नृ॒म्णानि॑ । च॒ । नृ॒तमा॑नः । अम॑र्तः । सः । नः॒ । एनी॑म् । व॒स॒वा॒नः॒ । र॒यिम् । दाः॒ । प्र । अ॒र्यः । स्तु॒षे॒ । तु॒वि॒ऽम॒घस्य॑ । दान॑म् ॥पपृक्षेण्यम् । इन्द्र । त्वे इति । हि । ओजः । नृम्णानि । च । नृतमानः । अमर्तः । सः । नः । एनीम् । वसवानः । रयिम् । दाः । प्र । अर्यः । स्तुषे । तुविमघस्य । दानम् ॥papṛkṣeṇyam | indra | tve iti | hi | ojaḥ | nṛmṇāni | ca | nṛtamānaḥ | amartaḥ | saḥ | naḥ | enīm | vasavānaḥ | rayim | dāḥ | pra | aryaḥ | stuṣe | tuvi-maghasya | dānam

पपृक्षेण्यम्worthy of praise/aid; excellent
पपृक्षेण्यम्:
कर्म (स्तुति/वर्णन का विषय) / विशेष्य-विशेषण सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootपपृक्षेण्य- (प्रातिपदिक; √पृच्/√पृक्ष् ‘सम्पर्के/संयोगे’ से निष्पन्न विशेषण) अथवा ‘पपृक्ष’ (समर्थ/सहायक) + -एण्य
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
त्वेin you
त्वे:
अधिकारण
TypePronoun
Rootत्वद्- (सर्वनाम)
हिfor/indeed
हि:
सम्बन्ध/हेतु-प्रकाशक
TypeIndeclinable
Rootहि
ओजःstrength, might
ओजः:
कर्तृ/विषय (अस्ति/विद्यते का निहित विषय)
TypeNoun
Rootओजस्-
नृम्णानिmanly powers, heroic energies
नृम्णानि:
कर्तृ/विषय (समुच्चित)
TypeNoun
Rootनृम्ण-
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Root
नृतमानःbeing the best of men; most manly
नृतमानः:
विशेषण (इन्द्रस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootनृतम- (श्रेष्ठ-नर) + -मान (वर्तमान कृदन्त)
अमर्तःimmortal
अमर्तः:
विशेषण (इन्द्रस्य)
TypeAdjective
Rootअमर्त-
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम)
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान (दातृक्रियायाः लाभार्थी)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम)
एनीम्this/that (just so), then
एनीम्:
कर्म-निर्देशक/अन्वय-सूचक
TypeIndeclinable/Pronominal particle
Rootएनीम् (वेदिक अव्यय/सर्वनामिक; ‘इमाम्/एनाम्’ प्रकार)
वसवानःpossessing riches; wealthy
वसवानः:
विशेषण (सः = इन्द्रः)
TypeAdjective/Participle
Rootवसुवत्/वसवान् (प्रातिपदिक ‘वसु’ से; ‘धनवान्’) + -अन् (वर्तमान कृदन्त/विशेषण)
रयिम्wealth, bounty
रयिम्:
कर्म (दा- का)
TypeNoun
Rootरयि-
दाःmay he give
दाः:
क्रिया
TypeVerb
Root√दा (दाने)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र
आर्यःthe noble one / a noble (worshipper)
आर्यः:
कर्तृ (स्तु- क्रिया का)
TypeNoun/Adjective
Rootआर्य-
स्तुषेI praise
स्तुषे:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्तु (स्तुतौ)
तुविमघस्यof the very bountiful (one)
तुविमघस्य:
सम्बन्ध (दानम् का—‘of the great giver’)
TypeAdjective (genitive)
Rootतुवि-मघ- (बहु-दान/महादान) (प्रातिपदिक)
दानम्gift, giving
दानम्:
कर्म (स्तु- का विषय)
TypeNoun
Rootदान-