HomeRig VedaMandala 5Sukta 32Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 5.32

Rishi: Atri (Atri-bhṛgu lineage; traditional attribution for RV 5.32 within Maṇḍala 5)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वमुत्साँ ऋतुभिर्बद्बधानाँ अरंह ऊधः पर्वतस्य वज्रिन् । अहिं चिदुग्र प्रयुतं शयानं जघन्वाँ इन्द्र तविषीमधत्थाः ॥

त्वमुत्साँ॑ ऋ॒तुभि॑र्बद्बधा॒नाँ अरं॑ह॒ ऊध॒: पर्व॑तस्य वज्रिन् । अहिं॑ चिदुग्र॒ प्रयु॑तं॒ शया॑नं जघ॒न्वाँ इ॑न्द्र॒ तवि॑षीमधत्थाः ॥

tvám utsā́m̐ ṛtúbhir badbadhānā́m̐ áraṃha ū́dhaḥ párvatasya vajrin | áhīm̐ cid ugra práyutaṃ śáyānaṃ jaghánvān índra táviṣīm adhatthāḥ ||

Thou didst unbind the well-springs that were held fast by the seasons’ law; thou didst release the swelling udder of the mountain, O wielder of the thunderbolt. And even the Serpent, the fierce one, lying stretched out in its massed might—having slain it, O Indra, thou didst establish thy victorious force within us.

त्वम् । उत्सा॑न् । ऋ॒तुऽभिः॑ । ब॒द्ब॒धा॒नान् । अरं॑हः । ऊधः॑ । पर्व॑तस्य । व॒ज्रि॒न् । अहि॑म् । चि॒त् । उ॒ग्र॒ । प्रऽयु॑तम् । शया॑नम् । ज॒घ॒न्वान् । इ॒न्द्र॒ । तवि॑षीम् । अ॒ध॒त्थाः॒ ॥त्वम् । उत्सान् । ऋतुभिः । बद्बधानान् । अरंहः । ऊधः । पर्वतस्य । वज्रिन् । अहिम् । चित् । उग्र । प्रयुतम् । शयानम् । जघन्वान् । इन्द्र । तविषीम् । अधत्थाः ॥tvam | utsān | ṛtu-bhiḥ | badbadhānān | araṃhaḥ | ūdhaḥ | parvatasya | vajri n | ahim | cit | ugra | pra-yutam | śayānam | jaghanvān | indra | taviṣīm | adhatthāḥ

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उत्सान्springs; fountains
उत्सान्:
कर्म
TypeNoun
Rootउत्स (प्रातिपदिक)
ऋतुभिःwith seasons (right times)
ऋतुभिः:
करण
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
बद्बधानान्binding; fastening (them)
बद्बधानान्:
कर्म (उत्सान् इति विशेषणरूपेण) / कर्मविशेषण
TypeParticiple
Rootबन्ध् (धातु) → बद्बध् (परिपूर्ण/पुनरुक्त-आभ्यासिक परस्मैपद-रूप), वर्तमान कृदन्त
अरंहःharm; injury; damage
अरंहः:
कर्म (उद्धः इत्यस्य विशेषण/सम्बन्ध) अथवा कर्मपद
TypeNoun
Rootअरंहस् (प्रातिपदिक; ‘हानि/अघ/दोष’ अथवा ‘अरंह’ = hurt, harm)
ऊधःudder; swelling mass (of water)
ऊधः:
कर्म
TypeNoun
Rootऊधस् (प्रातिपदिक)
पर्वतस्यof the mountain
पर्वतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
वज्रिन्O wielder of the thunderbolt
वज्रिन्:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective
Rootवज्रिन् (प्रातिपदिक) < वज्र
अहिम्the serpent (Ahi/Vṛtra)
अहिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
उग्रO mighty one; fierce
उग्र:
सम्बोधन/कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
प्रयुतम्stretched out; extended
प्रयुतम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रयुत (प्रातिपदिक; ‘युत’ < युज्/यु)
शयानम्lying (reclining)
शयानम्:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple
Rootशी (धातु) → शयान (वर्तमान कृदन्त)
जघन्वान्having slain
जघन्वान्:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple
Rootहन् (धातु) → जघन्वस्/जघन्वान् (परिपूर्ण/परफेक्ट कृदन्त; ‘having slain’)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तविषीम्strength; might
तविषीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक)
अधत्थाःthou didst place/put; didst apply
अधत्थाः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) उपसर्गः अधि-; लिट्/लुङ्-प्रयोगे वैदिक रूपम्