HomeRig VedaMandala 5Sukta 31Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 5.31

Rishi: Atri Bhauma (Ātreya) (traditional for RV 5.31)
Devata: Indra (with Aditi and Soma-pressing imagery as supporting powers)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

वृष्णे यत्ते वृषणो अर्कमर्चानिन्द्र ग्रावाणो अदितिः सजोषाः । अनश्वासो ये पवयोऽरथा इन्द्रेषिता अभ्यवर्तन्त दस्यून् ॥

वृष्णे॒ यत्ते॒ वृष॑णो अ॒र्कमर्चा॒निन्द्र॒ ग्रावा॑णो॒ अदि॑तिः स॒जोषा॑: । अ॒न॒श्वासो॒ ये प॒वयो॑ऽर॒था इन्द्रे॑षिता अ॒भ्यव॑र्तन्त॒ दस्यू॑न् ॥

vṛ́ṣṇe yát te vṛ́ṣaṇo arkám arcān índra grā́vāṇo áditiḥ sajóṣāḥ | anáśvāso yé paváyo ’rathā índreṣitā abhyávartanta dásyūn ||

When, O bull-like Indra, the strong ones chanted your radiant hymn, the pressing-stones and Aditi in one accord—then those wheel-rims, horseless and chariotless, driven by you, turned upon the Dasyus (powers of division) and overwhelmed them.

वृष्णे॑ । यत् । ते॒ । वृष॑णः । अ॒र्कम् । अर्चा॑न् । इन्द्र॑ । ग्रावा॑णः । अदि॑तिः । स॒ऽजोषाः॑ । अ॒न॒श्वासः॑ । ये । प॒वयः॑ । अ॒र॒थाः । इन्द्र॑ऽइषिताः । अ॒भि । अव॑र्तन्त । दस्यू॑न् ॥वृष्णे । यत् । ते । वृषणः । अर्कम् । अर्चान् । इन्द्र । ग्रावाणः । अदितिः । सजोषाः । अनश्वासः । ये । पवयः । अरथाः । इन्द्रइषिताः । अभि । अवर्तन्त । दस्यून् ॥vṛṣṇe | yat | te | vṛṣaṇaḥ | arkam | arcān | indra | grāvāṇaḥ | aditiḥ | sa-joṣāḥ | anaśvāsaḥ | ye | pavayaḥ | arathāḥ | indra-iṣitāḥ | abhi | avartanta | dasyūn

वृष्णेfor/to the bull (mighty one)
वृष्णे:
सम्प्रदान (लक्ष्य/प्रति) / अधिकरण (सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
यत्which/that
यत्:
कर्म (अर्कम् इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृषणःof the bull (mighty one)
वृषणः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
अर्कम्hymn/song of praise
अर्कम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
अर्चान्praising/singing
अर्चान्:
कर्ता (अर्चान् = ‘praising’ as subject-qualifier)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootअर्च् (धातु) → अर्चन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
ग्रावाणःpressing-stones
ग्रावाणः:
कर्ता
TypeNoun
Rootग्रावन् (प्रातिपदिक)
अदितिःAditi
अदितिः:
कर्ता (समुच्चित-कर्ता)
TypeNoun (proper)
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
सजोषाःin concord/together, harmoniously
सजोषाः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootसजोषस् (प्रातिपदिक; स- + जोष ‘सन्तोष/अनुराग’)
अनश्वासःhorseless
अनश्वासः:
कर्ता
TypeAdjective
Rootअनश्व (प्रातिपदिक; अ- + अश्व ‘horse’)
येwho/which
ये:
कर्ता (अनश्वासः इत्यस्य सम्बन्धि-यः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पवयःfellies/rims (of wheels)
पवयः:
कर्ता (समुच्चित-कर्ता)
TypeNoun
Rootपवि (प्रातिपदिक)
अरथाःwithout a chariot/chariotless
अरथाः:
कर्ता-विशेषण (पवयः इत्यादीनाम्)
TypeAdjective
Rootअरथ (प्रातिपदिक; अ- + रथ)
इन्द्रेषिताःimpelled by Indra
इन्द्रेषिताः:
कर्ता-विशेषण (ये…)
TypePast participle (passive)
Rootइन्द्र-इषित (कृदन्त-प्रातिपदिक; इष् ‘प्रेरणे’ + क्त)
अभ्यवर्तन्तthey turned against/assailed
अभ्यवर्तन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृत् (धातु; वर्तते) + अभि (उपसर्ग)
दस्यून्the Dasyus (hostile foes)
दस्यून्:
कर्म
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)