HomeRig VedaMandala 5Sukta 30Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 5.30

Rishi: Atri (Ātreya)
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable)

परो यत्त्वं परम आजनिष्ठाः परावति श्रुत्यं नाम बिभ्रत् । अतश्चिदिन्द्रादभयन्त देवा विश्वा अपो अजयद्दासपत्नीः ॥

प॒रो यत्त्वं प॑र॒म आ॒जनि॑ष्ठाः परा॒वति॒ श्रुत्यं॒ नाम॒ बिभ्र॑त् । अत॑श्चि॒दिन्द्रा॑दभयन्त दे॒वा विश्वा॑ अ॒पो अ॑जयद्दा॒सप॑त्नीः ॥

paró yát tvaṁ paramá ā́janiṣṭhāḥ parāváti śrútyaṁ nā́ma bíbhrat | átaś cid índrād abhayanta devā́ víśvā apó ajayad dā́sa-patnīḥ ||

When you were born supreme, beyond, bearing in the farthest reaches a name that is heard, then even the gods feared Indra. He conquered all the waters that were held in bondage to the Dāsa—freeing the streams of life and clarity.

प॒रः । यत् । त्वम् । प॒र॒मः । आ॒ऽजनि॑ष्ठाः । प॒रा॒ऽवति॑ । श्रुत्य॑म् । नाम॑ । बिभ्र॑त् । अतः॑ । चि॒त् । इन्द्रा॑त् । अ॒भ॒य॒न्त॒ । दे॒वाः । विश्वाः॑ । अ॒पः । अ॒ज॒य॒त् । दा॒सऽप॑त्नीः ॥परः । यत् । त्वम् । परमः । आजनिष्ठाः । परावति । श्रुत्यम् । नाम । बिभ्रत् । अतः । चित् । इन्द्रात् । अभयन्त । देवाः । विश्वाः । अपः । अजयत् । दासपत्नीः ॥paraḥ | yat | tvam | paramaḥ | ājaniṣṭhāḥ | parāvati | śrutyam | nāma | bibhrat | ataḥ | cit | indrāt | abhayanta | devāḥ | viśvāḥ | apaḥ | ajayat | dāsa-patnīḥ

प॒रःfarther, beyond
प॒रः:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक) / परस्
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय-निर्देशक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परमःhighest, supreme
परमः:
विशेषण (त्वम्/इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक; पर-तमप्)
आजनिष्ठाःwere born / came into being
आजनिष्ठाः:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनि) + आ- (उपसर्ग)
परावतिःin the far distance, in a remote region
परावतिः:
अधिकरण
TypeNoun (f.)
Rootपरावत्/परावति (प्रातिपदिक)
श्रुत्यम्famed, renowned, to-be-heard-of
श्रुत्यम्:
कर्म (बिभ्रत् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootश्रुत्य (प्रातिपदिक; √श्रु से ‘श्रुत’ + य)
नामname
नाम:
कर्म (बिभ्रत् इत्यस्य)
TypeNoun (n.)
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
कर्तृ (त्वम्/इन्द्रः) सह विशेषण-रूपेण
TypeVerb (participle)
Root√भृ
अतःtherefore; from that
अतः:
हेतु/अपादान-सूचक (तात्पर्ये ‘from this/therefore’)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय; इदम्-तस्)
चित्even
चित्:
निपात (बल/अपि-अर्थे)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
इन्द्रात्from Indra; because of Indra
इन्द्रात्:
अपादान
TypeNoun (m.)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अभयन्तthey feared
अभयन्त:
क्रिया
TypeVerb
Root√भी
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun (m.)
Rootदेव (प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
कर्तृ (अजयत् इत्यस्य) / कर्म (अजयत् इत्यस्य—पाठभेदानुसार)
TypeNoun (f.)
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अजयत्he conquered, won
अजयत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√जि
दासपत्नीःthe wives/consorts of the Dāsa (i.e., Dāsa-held women)
दासपत्नीः:
कर्म
TypeNoun (f.)
Rootदासपत्नी (प्रातिपदिक; दास + पत्नी)