HomeRig VedaMandala 5Sukta 30Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 5.30

Rishi: Atri Bhauma (Ātreya)
Devata: Night/Dawn transition (subsidiary), within the Indra-centered dānastuti frame
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm via metrical audit)

औच्छत्सा रात्री परितक्म्या याँ ऋणंचये राजनि रुशमानाम् । अत्यो न वाजी रघुरज्यमानो बभ्रुश्चत्वार्यसनत्सहस्रा ॥

औच्छ॒त्सा रात्री॒ परि॑तक्म्या॒ याँ ऋ॑णंच॒ये राज॑नि रु॒शमा॑नाम् । अत्यो॒ न वा॒जी र॒घुर॒ज्यमा॑नो ब॒भ्रुश्च॒त्वार्य॑सनत्स॒हस्रा॑ ॥

áucchat sā́ rā́trī páritakmyā yā́ṃ ṛṇáṃcayé rājani ruśámānām | átyo ná vājī raghúr ajyámāno babhrúś catvā́ry asanat sahásrā ||

That circling Night brightened—she who belongs to Ṛṇamcaya, the king among the Ruśamās. Like a swift winning steed being anointed, Babhru won four thousand (rays/wealths).

औच्छ॑त् । सा । रात्री॑ । परि॑ऽतक्म्या । या । ऋ॒ण॒म्ऽच॒ये । राज॑नि । रु॒शमा॑नाम् । अत्यः॑ । न । वा॒जी । र॒घुः । अ॒ज्यमा॑नः । ब॒भ्रुः । च॒त्वारि॑ । अ॒स॒न॒त् । स॒हस्रा॑ ॥औच्छत् । सा । रात्री । परितक्म्या । या । ऋणम्चये । राजनि । रुशमानाम् । अत्यः । न । वाजी । रघुः । अज्यमानः । बभ्रुः । चत्वारि । असनत् । सहस्रा ॥aucchat | sā | rātrī | pari-takmyā | yā | ṛṇam-caye | rājani | ruśamānām | atyaḥ | na | vājī | raghuḥ | ajyamānaḥ | babhruḥ | catvāri | asanat | sahasrā

औच्छत्spoke / uttered
औच्छत्:
(क्रिया) मुख्य क्रिया
TypeVerb
Root√वच् (वचति) → औच्छत् (aor.)
साshe
सा:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) स्त्री.
रात्रीNight
रात्री:
Kartā (सा रात्री) / कर्तृसमासार्थ
TypeNoun
Rootरात्रि- (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
तक्म्याfeverish, wasting
तक्म्या:
Karma (परि …) / विशेषण
TypeAdjective
Rootतक्म्य- (प्रातिपदिक; ‘feverish/consumptive’, from तक्मन् ‘fever’)
याम्whom
याम्:
Karma
TypePronoun
Rootया- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋणंचयेbringing debt / debt-piling
ऋणंचये:
Karma (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋणंचय- (प्रातिपदिक; ‘debt-accumulating/bringing debt’)
राजनिin/at the king
राजनि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootराजन्- (प्रातिपदिक)
रुशमानाम्of the shining ones
रुशमानाम्:
सम्बन्ध (genitive) / विशेषण
TypeAdjective
Rootरुशमान- (कृदन्त-प्रातिपदिक; pres. ptc. mid. from √रुश्/√रुच् ‘to shine, be bright’)
अत्यःa steed
अत्यः:
Kartā (उपमान-कर्तृ) / उपमा
TypeNoun
Rootअत्य- (प्रातिपदिक)
like
:
(उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
वाजीa racer, prize-winning (horse)
वाजी:
Kartā (उपमान) / विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन्- (प्रातिपदिक)
रघुःswift
रघुः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरघु- (प्रातिपदिक)
अज्यमानःbeing anointed
अज्यमानः:
Kartā (विशेषण) / क्रियाविशेषणार्थ
TypeParticiple
Rootअज्यमान- (कृदन्त; pres. pass. ptc. from √अञ्ज् ‘to anoint’)
बभ्रुःBabhru (name) / the brown one
बभ्रुः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootबभ्रु- (प्रातिपदिक)
and
:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
त्वारिfour
त्वारि:
Karma (संख्याविशेषण) / परिमाण
TypeNumeral
Rootत्वारि/त्वरि- (प्रातिपदिक; Vedic numeral ‘four’)
असनत्won, gained
असनत्:
(क्रिया) मुख्य क्रिया
TypeVerb
Root√सन् (to gain, win) → असनत्
सहस्राthousands
सहस्रा:
Karma
TypeNoun
Rootसहस्र- (प्रातिपदिक)