HomeRig VedaMandala 5Sukta 30Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 5.30

Rishi: Atri Bhauma (Ātreya)
Devata: Agni (with Indra/Soma nexus)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm via metrical audit)

सुपेशसं माव सृजन्त्यस्तं गवां सहस्रै रुशमासो अग्ने । तीव्रा इन्द्रमममन्दुः सुतासोऽक्तोर्व्युष्टौ परितक्म्यायाः ॥

सु॒पेश॑सं॒ माव॑ सृज॒न्त्यस्तं॒ गवां॑ स॒हस्रै॑ रु॒शमा॑सो अग्ने । ती॒व्रा इन्द्र॑मममन्दुः सु॒तासो॒ऽक्तोर्व्यु॑ष्टौ॒ परि॑तक्म्यायाः ॥

supéśasaṃ mā́v sṛjánty ástaṃ gávāṃ sahásrai ruśámāso agne | tīvrā́ índram amamanduḥ sutā́so ’któ̄r vyùṣṭau páritakmyāyāḥ ||

The Ruśamās do not send me home empty of fair form—(they send me) with thousands of rays of Light, O Agni. The strong-pressed Soma-energies have made Indra intensely glad at the dawning of the Night that circles and runs.

सु॒ऽपेश॑सम् । मा॒ । अव॑ । सृ॒ज॒न्ति॒ । अस्त॑म् । गवा॑म् । स॒हस्रैः॑ । रु॒शमा॑सः । अ॒ग्ने॒ । ती॒व्राः । इन्द्र॑म् । अ॒म॒म॒न्दुः॒ । सु॒तासः॑ । अ॒क्तोः । विऽउ॑ष्टौ । परि॑ऽतक्म्यायाः ॥सुपेशसम् । मा । अव । सृजन्ति । अस्तम् । गवाम् । सहस्रैः । रुशमासः । अग्ने । तीव्राः । इन्द्रम् । अममन्दुः । सुतासः । अक्तोः । विउष्टौ । परितक्म्यायाः ॥su-peśasam | mā | ava | sṛjanti | astam | gavām | sahasraiḥ | ruśamāsaḥ | agne | tīvrāḥ | indram | amamanduḥ | sutāsaḥ | aktoḥ | vi-uṣṭau | pari-takmyāyāḥ

सु-पेशसम्well-adorned, beautiful
सु-पेशसम्:
कर्म (गौण-विशेषणम्) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु- + पेशस् (प्रातिपदिक) < √पिश्/पेश् (to adorn, form) (etym.)
माnot
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध) अव्यय
अवdown, away
अव:
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय) अव्यय
सृजन्तिthey let go, release
सृजन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√सृज् (सृजति)
अस्तम्to the west; to setting (of the sun)
अस्तम्:
अधिकारण/दिशा-निर्देश (गत्यर्थ-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable (directional accusative) / Noun-use
Rootअस्त (प्रातिपदिक) अव्ययभावे/द्वितीया
गवाम्of cows
गवाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
सहस्रैःwith thousands
सहस्रैः:
करण (instrumental: ‘with thousands’)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
रुशमासःthe bright ones (R̥śamā-s)
रुशमासः:
कर्तृ (of सृजन्ति)
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootरुशमा (प्रातिपदिक; ‘bright/white one’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
तीव्राःstrong, sharp
तीव्राः:
कर्तृ (of अममन्दुः)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (of अममन्दुः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अममन्दुःthey exhilarated, gladdened
अममन्दुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√मन्द् (to gladden, exhilarate) with reduplication (aorist/perfect-like Vedic form)
सुतासःthe pressed (Soma-drops)
सुतासः:
कर्तृ (of अममन्दुः)
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootसुत (PPP from √सु ‘to press (Soma)’) as prātipadika
अक्तोःof the night
अक्तोः:
सम्बन्ध (with व्युष्टौ)
TypeNoun
Rootअक्ति (प्रातिपदिक; ‘night’) / or अक्तु (Vedic) ‘night’
व्युष्टौat daybreak
व्युष्टौ:
अधिकारण (locative: ‘at dawn’)
TypeNoun
Rootव्युष्टि (प्रातिपदिक; ‘dawn, daybreak’) < √वस्/√उष् (to shine, dawn) (etym.)
परिaround, about
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
तक्म्यायाःof the roaming one (night)
तक्म्यायाः:
सम्बन्ध (genitive with अक्तोः/व्युष्टौ)
TypeNoun/Adjective (f.)
Rootतक्म्या (प्रातिपदिक; ‘running/roaming’, esp. of night; Vedic) < √तकम्/√तक् (to run/creep) (etym.)