HomeRig VedaMandala 5Sukta 30Mantra 15
Previous Mantra

Mantra 15

Sukta 5.30

Rishi: Atri Bhauma (Ātreya)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm via metrical audit)

चतुःसहस्रं गव्यस्य पश्वः प्रत्यग्रभीष्म रुशमेष्वग्ने । घर्मश्चित्तप्तः प्रवृजे य आसीदयस्मयस्तम्वादाम विप्राः ॥

चतु॑:सहस्रं॒ गव्य॑स्य प॒श्वः प्रत्य॑ग्रभीष्म रु॒शमे॑ष्वग्ने । घ॒र्मश्चि॑त्त॒प्तः प्र॒वृजे॒ य आसी॑दय॒स्मय॒स्तम्वादा॑म॒ विप्रा॑: ॥

catúḥsahasraṃ gávya̍sya paśváḥ práty agrabhīṣma ruśámeṣv agne | gharmáś cit taptáḥ pravṛ́je yá āsīd ayasmáyas tám vādāma víprāḥ ||

We have received four thousand of the luminous herds among the Ruśamas, O Agni. Even the heated Gharma that was there in the open space—made of iron—we, the seers, speak of it (and take it as a sign of the work accomplished).

चतुः॑ऽसहस्रम् । गव्य॑स्य । प॒श्वः । प्रति॑ । अ॒ग्र॒भी॒ष्म॒ । रु॒शमे॑षु । अ॒ग्ने॒ । घ॒र्मः । चि॒त् । त॒प्तः । प्र॒ऽवृजे॑ । यः । आसी॑त् । अ॒य॒स्मयः॑ । तम् । ऊँ॒ इति॑ । आदा॑म । विप्राः॑ ॥चतुःसहस्रम् । गव्यस्य । पश्वः । प्रति । अग्रभीष्म । रुशमेषु । अग्ने । घर्मः । चित् । तप्तः । प्रवृजे । यः । आसीत् । अयस्मयः । तम् । ऊँ इति । आदाम । विप्राः ॥catuḥ-sahasram | gavyasya | paśvaḥ | prati | agrabhīṣma | ruśameṣu | agne | gharmaḥ | cit | taptaḥ | pra-vṛje | yaḥ | āsīt | ayasmayaḥ | tam | oṃ iti | ādāma | viprāḥ

चतुःसहस्रम्four thousand
चतुःसहस्रम्:
Karma
TypeNoun (numeral compound)
Rootचतुर् + सहस्र (प्रातिपदिक)
गव्यस्यof cattle / bovine
गव्यस्य:
Sambandha (genitive)
TypeAdjective (genitival)
Rootगव्य (प्रातिपदिक; गो-सम्बन्धि)
पश्वःof the livestock/animals
पश्वः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in return
प्रति:
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootप्रति
अग्रभीष्मwe seized / we took
अग्रभीष्म:
Kartā (implicit ‘we’)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु) with preverb आ- (आ + ग्रह्)
रुशम्Rúśa (a person/foe)
रुशम्:
Karma
TypeNoun (proper/epithet)
Rootरुश (प्रातिपदिक)
एषुamong these / in these
एषु:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
घर्मःthe hot drink / heated offering (gharma)
घर्मः:
Kartā
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक)
चित्indeed, even
चित्:
TypeIndeclinable (particle)
Rootचित्
तप्तःheated, made hot
तप्तः:
Kartā (agreeing with घर्मः)
TypeParticiple (past passive)
Rootतप् (धातु) → तप्त (कृदन्त)
प्रवृजेin the enclosure/pen (pravṛj)
प्रवृजे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रवृज्/वृज् (प्रातिपदिक/स्थाननाम; ‘enclosure, pen’)
यःwho/which
यः:
Kartā
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
आसीदत्sat down / settled
आसीदत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootसद् (धातु) with preverb आ- (आ + सद्)
अयसमयःmade of iron
अयसमयः:
Viśeṣaṇa (of यः)
TypeAdjective
Rootअयस (प्रातिपदिक) + मय (तद्धित ‘made of’)
तम्him/that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वदामwe speak / we proclaim
वदाम:
Kartā (implicit ‘we’)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
विप्राःinspired seers / priests
विप्राः:
Kartā (apposition to ‘we’)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)