HomeRig VedaMandala 5Sukta 15Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 5.15

Devata: Agni

मातेव यद्भरसे पप्रथानो जनंजनं धायसे चक्षसे च । वयोवयो जरसे यद्दधानः परि त्मना विषुरूपो जिगासि ॥

मा॒तेव॒ यद्भर॑से पप्रथा॒नो जनं॑जनं॒ धाय॑से॒ चक्ष॑से च । वयो॑वयो जरसे॒ यद्दधा॑न॒: परि॒ त्मना॒ विषु॑रूपो जिगासि ॥

mātéva yád bharase paprathānáḥ jánaṃ-janaṃ dhā́yase cákṣase ca | váyo-vayo járase yád dádhānaḥ pári tmánā víṣu-rūpo jigāsi ||

Like a mother, when you bear and widen yourself, you nurture each and every people and you give them sight. Taking on strength after strength for the growing of the being, you move everywhere by your own self, assuming diverse forms.

मा॒ताऽइ॑व । यत् । भर॑से । प॒प्र॒था॒नः । जन॑म्ऽजनम् । धाय॑से । चक्ष॑से । च॒ । वयः॑ऽवयः । ज॒र॒से॒ । यत् । दधा॑नः । परि॑ । त्मना॑ । विषु॑ऽरूपः । जि॒गा॒सि॒ ॥माताइव । यत् । भरसे । पप्रथानः । जनम्जनम् । धायसे । चक्षसे । च । वयःवयः । जरसे । यत् । दधानः । परि । त्मना । विषुरूपः । जिगासि ॥mātāiva | yat | bharase | paprathānaḥ | janam-janam | dhāyase | cakṣase | ca | vayaḥ-vayaḥ | jarase | yat | dadhānaḥ | pari | tmanā | viṣu-rūpaḥ | jigāsi

मातेवlike a mother
मातेव:
Kartā (उपमान-कर्तृभावे) / विशेषण-उपमानम्
TypeNoun + Indeclinable
Rootमातृ (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
यत्when/that (in that)
यत्:
Adhikaraṇa (हेतु/सम्बन्ध-निर्देशः) / सम्बन्धक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भरसेyou bear / you carry
भरसे:
(क्रिया) — कर्ता: त्वम् (अग्ने)
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
पप्रथानःhaving spread/expanded
पप्रथानः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तुः—अग्नेः)
TypeVerb (Participle)
Root√प्रथ् (विस्तारे) / प्रथ (धातु)
जनम्people / a folk
जनम्:
Karma
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
जनम्each people
जनम्:
Karma (वितरणार्थे)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
धायसेyou sustain / you support
धायसे:
(क्रिया) — कर्ता: त्वम्
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने) / (वेद. ‘धाय’ = पोषण/स्थापन)
चक्षसेyou see / you look upon
चक्षसे:
(क्रिया) — कर्ता: त्वम्
TypeVerb
Root√चक्ष् (दर्शने)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
वयःvigor / strength
वयः:
Karma
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
वयःvigor (each kind)
वयः:
Karma (वितरणार्थे)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
जरसेfor old age / for lasting endurance
जरसे:
Sampradāna (प्रयोजन/लाभार्थे)
TypeNoun
Rootजरस् (प्रातिपदिक)
यत्that which / when
यत्:
Adhikaraṇa/सम्बन्धक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
दधानःplacing / bestowing
दधानः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Root√धा (धारणे)
परिaround
परि:
Adhikaraṇa (परिसर-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
त्मनाby yourself / with your own self
त्मना:
Karaṇa (स्वयमेव/आत्मना)
TypeNoun
Rootत्मन् (प्रातिपदिक; ‘स्व’/आत्मन्-भावः)
विषुरूपःof varied forms
विषुरूपः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविषु (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘विभिन्न’) + रूप (प्रातिपदिक)
जिगासिyou desire to go / you seek to approach
जिगासि:
(क्रिया) — कर्ता: त्वम्
TypeVerb
Root√गम् (गत्यर्थे) with desiderative stem √गम् → जिगास-