HomeRig VedaMandala 4Sukta 57Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 4.57

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Kṣetrasya Pati; with invoked ‘patayaḥ of ṛta’ (supporting truth-powers)
Chandas: Jagatī/Triṣṭubh mixture possible due to length; requires metric verification

क्षेत्रस्य पते मधुमन्तमूर्मिं धेनुरिव पयो अस्मासु धुक्ष्व । मधुश्चुतं घृतमिव सुपूतमृतस्य नः पतयो मृळयन्तु ॥

क्षेत्र॑स्य पते॒ मधु॑मन्तमू॒र्मिं धे॒नुरि॑व॒ पयो॑ अ॒स्मासु॑ धुक्ष्व । म॒धु॒श्चुतं॑ घृ॒तमि॑व॒ सुपू॑तमृ॒तस्य॑ न॒: पत॑यो मृळयन्तु ॥

kṣétrasya pate mádhumantam ūrmíṃ dhénuriva páyo asmā́su dhukṣva | mádhuścútaṃ ghṛtámiva supū́tam ṛtásya naḥ pátayo mṛḷayantu ||

O Lord of the Field, milk into us the honeyed wave, as a cow her milk—let it flow sweetly, like clarified ghee well purified. May the guardians of ṛta be gracious to us, making our nature a vessel of right increase.

क्षेत्र॑स्य । प॒ते॒ । मधु॑ऽमन्तम् । ऊ॒र्मिम् । धे॒नुःऽइ॑व । पयः॑ । अ॒स्मासु॑ । धु॒क्ष्व॒ । म॒धु॒ऽश्चुत॑म् । घृ॒तम्ऽइ॑व । सुऽपू॑तम् । ऋ॒तस्य॑ । नः॒ । पत॑यः । मृ॒ळ॒य॒न्तु॒ ॥क्षेत्रस्य । पते । मधुमन्तम् । ऊर्मिम् । धेनुःइव । पयः । अस्मासु । धुक्ष्व । मधुश्चुतम् । घृतम्इव । सुपूतम् । ऋतस्य । नः । पतयः । मृळयन्तु ॥kṣetrasya | pate | madhu-mantam | ūrmim | dhenuḥ-iva | payaḥ | asmāsu | dhukṣva | madhu-ścutam | ghṛtam-iva | su-pāūtam | ṛtasya | naḥ | patayaḥ | mṛḷayantu

क्षेत्रस्यof the field
क्षेत्रस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
पतेO lord/master
पते:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
मधुमन्तम्honeyed, sweet
मधुमन्तम्:
कर्म (object of धुक्ष्व)
TypeAdjective
Rootमधुमन्त् (प्रातिपदिक; मधु + मन्त्)
ऊर्मिम्wave, surge, stream
ऊर्मिम्:
कर्म (object; ‘wave/stream’ to be milked forth)
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
धेनुःa cow
धेनुः:
कर्तृ (agent; subject of implied comparison)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पयःmilk
पयः:
कर्म (object of धुक्ष्व)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
अस्मासुin us, among us
अस्मासु:
अधिकरण (locus: ‘in/among us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धुक्ष्वmilk forth, yield
धुक्ष्व:
क्रिया (imperative action)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु; ‘to milk’)
मधुश्चुतम्honey-dripping
मधुश्चुतम्:
कर्म (qualifier of implied ‘पयः/ऊर्मि’)
TypeAdjective/Participle
Rootमधु-च्युत (कृदन्त; √च्यु ‘to drip, flow’ + क्त)
घृतम्ghee, clarified butter
घृतम्:
कर्म (in simile with इव)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सुपूतम्well-purified
सुपूतम्:
कर्म (qualifier; ‘well-purified’)
TypeAdjective/Participle
Rootसु-पूत (कृदन्त; √पू ‘to purify’ + क्त, with सु-)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of ṛta’)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
नःof us / for us
नः:
सम्प्रदान (beneficiary: ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पतयःlords, masters
पतयः:
कर्तृ (subject of मृळयन्तु)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
मृळयन्तुmay they be gracious, show mercy
मृळयन्तु:
क्रिया (benedictive/imperative)
TypeVerb
Rootमृळ्/मृड् (धातु; ‘to be gracious, show mercy’)