Mantra 6
Sukta 4.52
Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Uṣas (Dawn)
Chandas: Gāyatrī (3×8 syllables)
Samhita Patha (Devanagari)
आपप्रुषी विभावरि व्यावर्ज्योतिषा तमः । उषो अनु स्वधामव ॥
Samhita Patha (IAST)
आ॒प॒प्रुषी॑ विभावरि॒ व्या॑व॒र्ज्योति॑षा॒ तम॑: । उषो॒ अनु॑ स्व॒धाम॑व ॥
Transliteration
āpapruṣī́ vibhāvari vy ā́var jyótiṣā támaḥ | uṣo ánu svadhā́m ava ||
Translation
O Dawn, rich in manifestation, you have opened out with your light and uncovered the darkness; move then according to your own inherent law of being, bringing the soul forward in its native rhythm of illumination.
Padapatha (Word Analysis)
आ॒प॒प्रुषी॑ । वि॒भा॒ऽव॒रि॒ । वि । आ॒वः॒ । ज्योति॑षा । तमः॑ । उषः॑ । अनु॑ । स्व॒धाम् । अ॒व॒ ॥आपप्रुषी । विभावरि । वि । आवः । ज्योतिषा । तमः । उषः । अनु । स्वधाम् । अव ॥āpapruṣī | vibhāvari | vi | āvaḥ | jyotiṣā | tamaḥ | uṣaḥ | anu | svadhām | ava
Word by Word
आप्रुषीthou hast filled/satisfied (or: hast sprinkled)
आप्रुषी:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-प्रुष् (धातु: प्रुष् ‘सिञ्च्/पूरय्/तृप्’)
विभावरिO radiant one (Dawn)
विभावरि:
सम्बोधन (addressed deity)
TypeNoun (vocative) / Epithet
Rootविभावरि (प्रातिपदिक; वि-भा ‘प्रकाश’ से)
व्यावर्ज्drive away, remove
व्यावर्ज्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-आ-वृज् (धातु: वृज्/वर्ज् ‘अपसारय्/विवर्जय्’)
ज्योतिषाwith light
ज्योतिषा:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
तमःdarkness
तमः:
कर्म (object of removal)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
उषःO Uṣas (Dawn)
उषः:
सम्बोधन (addressed deity)
TypeNoun (vocative) / Epithet
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
अनुaccording to; along; after
अनु:
(क्रियाविशेषण/सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय)
स्वधाम(thy) own law/ordinance; own place/power
स्वधाम:
कर्म/अधिकारण (as ‘according to/along one’s own ordinance/seat’)
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक) + अम् (द्वितीया एकवचन)
आवprotect; help (us)
आव:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootआ (उपसर्ग) + अव् (धातु: अव् ‘रक्ष्/पालय्/सहाय्’)