HomeRig VedaMandala 4Sukta 50Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 4.50

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)
Devata: Bṛhaspati
Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely; confirmable from full hymn prosody)

बृहस्पते या परमा परावदत आ त ऋतस्पृशो नि षेदुः । तुभ्यं खाता अवता अद्रिदुग्धा मध्वः श्चोतन्त्यभितो विरप्शम् ॥

बृह॑स्पते॒ या प॑र॒मा प॑रा॒वदत॒ आ त॑ ऋत॒स्पृशो॒ नि षे॑दुः । तुभ्यं॑ खा॒ता अ॑व॒ता अद्रि॑दुग्धा॒ मध्व॑: श्चोतन्त्य॒भितो॑ विर॒प्शम् ॥

bṛ́haspate yā́ paramā́ parāvádata ā́ ta ṛtáspṛśo ní ṣeduḥ | túbhyaṁ khātā́ avatā́ ádridugdhā mádhvaḥ ścotanty abhíto virápśam ||

O Bṛhaspati, from that supreme far region the touchers of the Truth have sat down near you; for you the dug-out wells, milked by the pressing-stone, drip honeyed delight on every side into the wide working of consciousness.

बृह॑स्पते । या । प॒र॒मा । प॒रा॒ऽवत् । अतः॑ । आ । ते॒ । ऋ॒त॒ऽस्पृशः॑ । नि । से॒दुः॒ । तुभ्य॑म् । खा॒ताः । अ॒व॒ताः । अद्रि॑ऽदुग्धाः । मध्वः॑ । श्चो॒त॒न्ति॒ । अ॒भितः॑ । वि॒ऽर॒प्शम् ॥बृहस्पते । या । परमा । परावत् । अतः । आ । ते । ऋतस्पृशः । नि । सेदुः । तुभ्यम् । खाताः । अवताः । अद्रिदुग्धाः । मध्वः । श्चोतन्ति । अभितः । विरप्शम् ॥bṛhaspate | yā | paramā | parāvat | ataḥ | ā | te | ṛta-spṛśaḥ | ni | seduḥ | tubhyam | khātāḥ | avatāḥ | adri-dugdhāḥ | madhvaḥ | ścotanti | abhitaḥ | vi-rapśam

बृहस्पतेO Bṛhaspati
बृहस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक)
याwhich (those)
या:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परमाhighest, supreme
परमा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपरम- (प्रातिपदिक)
परावत्from afar, in the far distance
परावत्:
अधिकरण (दूरदेशे)
TypeIndeclinable
Rootपरावत् (अव्यय/निपात; ‘far away’)
अतःfrom there, thence
अतः:
अपादान (तस्मात्)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
hither, towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋतस्पृशःtouching/attaining ṛta (cosmic order), truth-touching ones
ऋतस्पृशः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootऋत-स्पृश् (प्रातिपदिक; समास: ऋतं स्पृशन्ति)
निdown, in (as preverb)
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
षेदुःthey have sat down, they have taken their seat
षेदुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√सद् (सीदति)
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootत्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
खाताःdug out, excavated
खाताः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Root√खन् (खनति) → खात (कृदन्त, क्त)
अवताःwells, pits (as sources)
अवताः:
कर्तृ (विशेष्य-सम्बन्धः)
TypeNoun (used adjectivally)
Rootअवत- (प्रातिपदिक; ‘well, pit, cistern’)
अद्रिदुग्धाःpressed/milked by the stone (soma-pressing)
अद्रिदुग्धाः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Rootअद्रि-दुग्ध (प्रातिपदिक; समास: अद्रिणा दुग्धाः)
मध्वःof sweetness, of honey/mead (i.e., soma)
मध्वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमधु- (प्रातिपदिक)
श्चोतन्तिthey drip, they trickle
श्चोतन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√च्युत्/√चोत् (च्योतति/चोतति ‘to drip’)
अभितःaround, on all sides
अभितः:
अधिकरण (परितः)
TypeIndeclinable
Rootअभितः (अव्यय)
विरप्शम्the wide-working one (Bṛhaspati), the active one
विरप्शम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविरप्श- (प्रातिपदिक; ‘wide-working/active’, epithet)