Mantra 6
Sukta 4.46
Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)
Devata: Indra-Vāyu
Chandas: Gāyatrī (probable; verify in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रवायू अयं सुतस्तं देवेभिः सजोषसा । पिबतं दाशुषो गृहे ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्र॑वायू अ॒यं सु॒तस्तं दे॒वेभि॑: स॒जोष॑सा । पिब॑तं दा॒शुषो॑ गृ॒हे ॥
Transliteration
índra-vāyū ayáṃ sutás táṃ devébhíḥ sa-jóṣasā | píbataṃ dāśúṣo gṛhé ||
Translation
O Indra and Vāyu, this Soma is pressed; drink it in one accord with the gods, in the house of the giver. Let the powers of breath and luminous force take the delight into themselves and establish a divine companionship in our inner dwelling.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र॑वायू॒ इति॑ । अ॒यम् । सु॒तः । तम् । दे॒वेभिः॑ । स॒ऽजोष॑सा । पिब॑तम् । दा॒शुषः॑ । गृ॒हे ॥इन्द्रवायू इति । अयम् । सुतः । तम् । देवेभिः । सजोषसा । पिबतम् । दाशुषः । गृहे ॥indravāyūiti | ayam | sutaḥ | tam | devebhiḥ | sa-joṣasā | pibatam | dāśuṣaḥ | gṛhe
Word by Word
इन्द्रवायूO Indra and Vāyu (you two)
इन्द्रवायू:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ (आहूतौ)
TypeNoun
Rootइन्द्र + वायु (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
अयम्this
अयम्:
कर्तृ (अस्ति-लोपे) / निर्देश
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुतःpressed (Soma), the pressed one
सुतः:
कर्तृ (अस्ति-लोपे) / विशेष्य
TypeParticiple (Adjective/Noun)
Root√सु (सवने) → सुत (कृदन्त, क्त)
तम्that (Soma)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवेभिःwith the gods
देवेभिः:
सह/साकं (सहकारक; करण-प्रायः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सजोषसाin concord, together (harmoniously)
सजोषसा:
क्रियाविशेषण (सहभाव/समभाव)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootसजोषस् (प्रातिपदिक; ‘स-’ + जोषस् ‘सन्तोष/अनुराग/सहभाव’)
पिबतम्drink (you two)!
पिबतम्:
क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
TypeVerb
Root√पा (पाने)
दाशुषःof the worshipper (the giver)
दाशुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the giver/worshipper’
TypeNoun (agentive) / Participle
Root√दाश्/√दश् (दान/उपकार) → दाशुष् (कृदन्त, परिप्रश्न/परिपूर्ण-रूप; ‘दाता/यजमान’)
गृहेin the house (home)
गृहे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)