Mantra 5
Sukta 4.46
Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)
Devata: Indra-Vāyu
Chandas: Gāyatrī (probable; verify in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
रथेन पृथुपाजसा दाश्वांसमुप गच्छतम् । इन्द्रवायू इहा गतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
रथे॑न पृथु॒पाज॑सा दा॒श्वांस॒मुप॑ गच्छतम् । इन्द्र॑वायू इ॒हा ग॑तम् ॥
Transliteration
rathéna pṛthu-pā́jasā dāśvā́ṃsam úpa gacchatam | índra-vāyū ihá ā́ gatam ||
Translation
With the chariot of wide power, come near to the giver of offering. O Indra and Vāyu, come here—enter our field of work—so the wide energies of force and breath may take up the sacrifice and enlarge it.
Padapatha (Word Analysis)
रथे॑न । पृ॒थु॒ऽपाज॑सा । दा॒श्वांस॑म् । उप॑ । ग॒च्छ॒त॒म् । इन्द्र॑वायू॒ इति॑ । इ॒ह । आ । ग॒त॒म् ॥रथेन । पृथुपाजसा । दाश्वांसम् । उप । गच्छतम् । इन्द्रवायू इति । इह । आ । गतम् ॥rathena | pṛthu-pājasā | dāśvāṃsam | upa | gacchatam | indravāyūiti | iha | ā | gatam
Word by Word
रथेनwith/by a chariot
रथेन:
करण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
पृथुपाजसाwith broad/abundant might (splendour/strength)
पृथुपाजसा:
करण
TypeAdjective
Rootपृथु-पाजस् (समास/प्रातिपदिक; पृथु + पाजस्)
दाश्वांसम्the worshipper/giver (the one who has offered)
दाश्वांसम्:
कर्म
TypeParticiple (Adjectival Noun)
Rootदाश्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दाश्/दाश् ‘to give, worship, offer’)
उपnear, towards
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
गच्छतम्(you two) go/come
गच्छतम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (गच्छ-)
इन्द्रवायूO Indra and Vāyu
इन्द्रवायू:
सम्बोधन
TypeNoun (dual deity name)
Rootइन्द्र-वायु (द्वन्द्व-समास प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
आhither, unto (towards)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
गतम्(you two) come
गतम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√गम्