Mantra 7
Sukta 4.46
Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)
Devata: Indra-Vāyu
Chandas: Gāyatrī (probable; verify in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
इह प्रयाणमस्तु वामिन्द्रवायू विमोचनम् । इह वां सोमपीतये ॥
Samhita Patha (IAST)
इ॒ह प्र॒याण॑मस्तु वा॒मिन्द्र॑वायू वि॒मोच॑नम् । इ॒ह वां॒ सोम॑पीतये ॥
Transliteration
ihá pra-yā́ṇam astu vām índra-vāyū vi-mócanam | ihá vām sóma-pītaye ||
Translation
Here let there be your setting-forth, O Indra and Vāyu—here your releasing. Here, for the drinking of Soma: may the powers of breath and luminous force begin their movement within us and loosen the knots that bind the energies, so the delight may be received without obstruction.
Padapatha (Word Analysis)
इ॒ह । प्र॒ऽयान॑म् । अ॒स्तु॒ । वा॒म् । इन्द्र॑वायू॒ इति॑ । वि॒ऽमोच॑नम् । इ॒ह । वा॒म् । सोम॑ऽपीतये ॥इह । प्रयानम् । अस्तु । वाम् । इन्द्रवायू इति । विमोचनम् । इह । वाम् । सोमपीतये ॥iha | pra-yānam | astu | vām | indravāyūiti | vi-mocanam | iha | vām | soma-pītaye
Word by Word
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (deictic adverb)
प्रयाणम्setting forth; departure; journey
प्रयाणम्:
कर्म (अस्तु इति विधेयस्य)
TypeNoun
Rootप्र-√या (याति) → प्रयाण (n.)
अस्तुlet there be; may it be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
वाम्for you two; of you two
वाम्:
सम्प्रदान (युवयोः/युवाभ्याम्-अर्थे ‘for you two’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (2nd person pronoun)
इन्द्रवायूO Indra and Vāyu
इन्द्रवायू:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (dual deity name)
Rootइन्द्र + वायु (समास)
विमोचनम्release; unyoking; loosening
विमोचनम्:
कर्म/विधेय (प्रयाणस्य विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootवि-√मुच् (मुञ्चति) → विमोचन (n.)
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (deictic adverb)
वाम्for you two; of you two
वाम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (2nd person pronoun)
सोमपीतयेfor Soma-drinking; for the drinking of Soma
सोमपीतये:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootसोम + पीति (f.) ‘drinking’ < √पा (पिबति) (समास)