Mantra 4
Sukta 4.46
Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)
Devata: Indra-Vāyu
Chandas: Gāyatrī (probable; verify in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
रथं हिरण्यवन्धुरमिन्द्रवायू स्वध्वरम् । आ हि स्थाथो दिविस्पृशम् ॥
Samhita Patha (IAST)
रथं॒ हिर॑ण्यवन्धुर॒मिन्द्र॑वायू स्वध्व॒रम् । आ हि स्थाथो॑ दिवि॒स्पृश॑म् ॥
Transliteration
ratháṃ híraṇya-vandhuram índra-vāyū svadhvarám | ā́ hí sthā́tho divi-spṛ́śam ||
Translation
O Indra and Vāyu, mount the chariot whose frame is of gold—well-ordered in its movement of sacrifice; for you stand upon a car that touches heaven. Let your divine mobility descend into our working and lift it toward the luminous planes.
Padapatha (Word Analysis)
रथ॑म् । हिर॑ण्यऽवन्धुरम् । इन्द्र॑वायू॒ इति॑ । सु॒ऽअ॒ध्व॒रम् । आ । हि । स्थाथः॑ । दि॒वि॒ऽस्पृश॑म् ॥रथम् । हिरण्यवन्धुरम् । इन्द्रवायू इति । सुअध्वरम् । आ । हि । स्थाथः । दिविस्पृशम् ॥ratham | hiraṇya-vandhuram | indravāyūiti | su-adhvaram | ā | hi | sthāthaḥ | div i-spṛśam
Word by Word
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
हिरण्यवन्धुरम्having golden fittings/fastenings (golden-bonded)
हिरण्यवन्धुरम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootहिरण्य-वन्धुर (समास; वन्धुर = रथस्य युगबन्धन/धुरा-सम्बन्धः)
इन्द्रवायूO Indra and Vāyu
इन्द्रवायू:
सम्प्रदान (आह्वान/सम्बोधन)
TypeNoun (vocative of dual deity-name)
Rootइन्द्र-वायु (द्वन्द्व-समास; देवताद्वयम्)
स्वध्वरम्well-ordered for the rite / good for the sacrifice
स्वध्वरम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु-अध्वर (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय; अध्वर = यज्ञ)
आhither; towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
हिindeed; for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
स्थाथःyou two have stood / you two stand
स्थाथः:
कर्तृ (युवयोः क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक: द्यौ/दिव् ‘heaven’)
स्पृशम्touching; reaching
स्पृशम्:
कर्म
TypeAdjective (participial) / Kṛdanta
Rootस्पृश् (धातु) → स्पृश (कृदन्त-प्रातिपदिक; वर्तमानकृदन्त/विशेषणार्थ)