HomeRig VedaMandala 4Sukta 43Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 4.43

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Aśvinau (Nāsatyā)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

को मृळाति कतम आगमिष्ठो देवानामु कतमः शम्भविष्ठः । रथं कमाहुर्द्रवदश्वमाशुं यं सूर्यस्य दुहितावृणीत ॥

को मृ॑ळाति कत॒म आग॑मिष्ठो दे॒वाना॑मु कत॒मः शम्भ॑विष्ठः । रथं॒ कमा॑हुर्द्र॒वद॑श्वमा॒शुं यं सूर्य॑स्य दुहि॒तावृ॑णीत ॥

kó mṛḷāti katamá ā́gamiṣṭho devā́nām u katamáḥ śámbhaviṣṭhaḥ | ráthaṃ kám āhur dravád-aśvam āśúṃ yáṃ sū́ryasya duhitā́vṛṇīta ||

Who grants the gladness of release? Who is the nearest-coming among the gods, who the most beneficent? Which is that swift chariot with running horses that the Daughter of the Sun chose—by which you come to the call?

कः । मृ॒ळा॒ति॒ । क॒त॒मः । आऽग॑मिष्ठः । दे॒वाना॑म् । ऊँ॒ इति॑ क॒त॒मः । शम्ऽभ॑विष्ठः । रथ॑म् । कम् । आ॒हुः॒ । द्र॒वत्ऽअ॑श्वम् । आ॒शुम् । यम् । सूर्य॑स्य । दु॒हि॒ता । अवृ॑णीत ॥कः । मृळाति । कतमः । आगमिष्ठः । देवानाम् । ऊँ इति कतमः । शम्भविष्ठः । रथम् । कम् । आहुः । द्रवत्अश्वम् । आशुम् । यम् । सूर्यस्य । दुहिता । अवृणीत ॥kaḥ | mṛḷāti | katamaḥ | āgamiṣṭhaḥ | devānām | oṃ itikatamaḥ | śam-bhaviṣṭhaḥ | ratham | kam | āhuḥ | dravat-aśvam | āśum | yam | sūryasya | duhitā | avṛṇīta

कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नकर्ता) / विषयः
TypePronoun
Rootक (प्रश्न-प्रातिपदिक) / किम्
मृळातिis gracious / shows mercy
मृळाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृळ् (धातु) "to be gracious, to show mercy"
कतमःwhich (one) / who among (them)?
कतमः:
कर्तृ (प्रश्नकर्ता) / विषयः
TypePronoun/Adjective
Rootकतम (प्रश्न-प्रातिपदिक) < क + तम
आगमिष्ठःthe most coming / most ready to come (most approachable)
आगमिष्ठः:
विशेषणम् (कतमः इत्यस्य)
TypeAdjective (superlative)
Rootआ-गम् (धातु) + इष्ठ (तमप्-प्रत्यय; superlative) → आगमिष्ठ
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
indeed / then
:
सम्बन्धक/बलवाचक (emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
कतमःwhich (one)?
कतमः:
कर्तृ (प्रश्नकर्ता) / विषयः
TypePronoun/Adjective
Rootकतम (प्रश्न-प्रातिपदिक)
शम्भविष्ठःmost beneficent / most welfare-bringing
शम्भविष्ठः:
विशेषणम् (कतमः इत्यस्य)
TypeAdjective (superlative)
Rootशम् (अव्यय/प्रातिपदिक ‘welfare’) + भव (धातु) + इष्ठ (तमप्) → शम्भविष्ठ
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (आहुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
कम्whom? / which one?
कम्:
कर्म/विषयः (आहुः—‘whom do they call…’)
TypePronoun
Rootक (प्रश्न-प्रातिपदिक) / किम्
आहुःthey have said / they call
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअह्/आह् (धातु) "to say"
द्रवदश्वम्having running horses / with swift horses
द्रवदश्वम्:
विशेषणम् (रथम्)
TypeAdjective (compound)
Rootद्रवत् (कृदन्त ‘running’) + अश्व (प्रातिपदिक) → द्रवदश्व
आशुम्swift
आशुम्:
विशेषणम् (रथम्)
TypeAdjective
Rootआशु (प्रातिपदिक)
यम्whom/which (that)
यम्:
कर्म (वृणीत इत्यस्य)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूर्यस्यof Sūrya (the Sun)
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
दुहिताdaughter
दुहिता:
कर्तृ (वृणीत इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
वृणीतchooses
वृणीत:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृ (धातु) "to choose"