HomeRig VedaMandala 4Sukta 42Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 4.42

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Varuṇa (with ṛta and Aditi complex)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अहमपो अपिन्वमुक्षमाणा धारयं दिवं सदन ऋतस्य । ऋतेन पुत्रो अदितेॠतावोत त्रिधातु प्रथयद्वि भूम ॥

अ॒हम॒पो अ॑पिन्वमु॒क्षमा॑णा धा॒रयं॒ दिवं॒ सद॑न ऋ॒तस्य॑ । ऋ॒तेन॑ पु॒त्रो अदि॑तेॠ॒तावो॒त त्रि॒धातु॑ प्रथय॒द्वि भूम॑ ॥

ahám apó apinvam ukṣámāṇā dhāráyaṃ dívaṃ sádana ṛtásya | ṛténa putró áditeḥ ṛtā́vā utá tri-dhā́tu prathayád ví bhū́ma ||

I made the waters swell, pouring their increase; I upheld heaven in the seat of ṛta. By ṛta, the son of Aditi, established in ṛta, he spread out the threefold foundation and widened the earth.

अ॒हम् । अ॒पः । अ॒पि॒न्व॒म् । उ॒क्षमा॑णाः । ध॒रय॑म् । दिव॑म् । सद॑ने । ऋ॒तस्य॑ । ऋ॒तेन॑ । पु॒त्रः । अदि॑तेः । ऋ॒तऽवा॑ । उ॒त । त्रि॒ऽधातु॑ । प्र॒थ॒य॒त् । वि । भूम॑ ॥अहम् । अपः । अपिन्वम् । उक्षमाणाः । धरयम् । दिवम् । सदने । ऋतस्य । ऋतेन । पुत्रः । अदितेः । ऋतवा । उत । त्रिधातु । प्रथयत् । वि । भूम ॥aham | apaḥ | apinvam | ukṣamāṇāḥ | dharayam | divam | sadane | ṛtasya | ṛtena | putraḥ | aditeḥ | ṛta-vā | uta | tri-dhātu | prathayat | vi | bhūma

अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अपिन्वम्I caused to swell / I set in motion
अपिन्वम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पिव्/प्याय् (पिन्वति ‘to swell, make abound, set in motion’)
उक्षमाणाःsprinkling / pouring (as rain)
उक्षमाणाः:
कर्तृ (अपः के विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (Adjective)
Root√वक्ष्/उक्ष् (उक्षति ‘to sprinkle, pour; make rain’)
धारयम्I upheld / I sustained
धारयम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धृ (धारयति ‘to hold, support, sustain’)
दिवम्the heaven / sky
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक ‘sky, heaven’)
सदनेin the seat / abode
सदने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक ‘seat, abode’)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक ‘cosmic order, truth’)
ऋतेनby/with ṛta
ऋतेन:
करण
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पुत्रःthe son
पुत्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
अदितेःof Aditi
अदितेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (Proper)
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
ऋतावोṛta-possessing / righteous
ऋतावो:
कर्तृ (पुत्रः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक ‘possessing ṛta, righteous’)
उतand / also
उत:
(सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
त्रिधातुthe threefold (foundation/realm)
त्रिधातु:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootत्रि-धातु (प्रातिपदिक ‘threefold foundation/element’)
प्रथयत्he spread / extended
प्रथयत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√प्रथ् (प्रथयति ‘to spread, extend, make broad’)
विapart, widely
वि:
(क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
भूमthe earth / the expanse
भूम:
कर्म
TypeNoun
Rootभूमन् (प्रातिपदिक ‘earth, ground; expanse’)