HomeRig VedaMandala 4Sukta 41Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 4.41

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra-Varuṇa (dual)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

इन्द्रा युवं वरुणा भूतमस्या धियः प्रेतारा वृषभेव धेनोः । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥

इन्द्रा॑ यु॒वं व॑रुणा भू॒तम॒स्या धि॒यः प्रे॒तारा॑ वृष॒भेव॑ धे॒नोः । सा नो॑ दुहीय॒द्यव॑सेव ग॒त्वी स॒हस्र॑धारा॒ पय॑सा म॒ही गौः ॥

índrā yuváṃ varuṇā bhūtám asyā́ dhiyaḥ prétārā vṛṣabhéva dhenóḥ | sā́ no duhīyad yávasā́iva gatvī́ sahásra-dhārā páyasā mahī́ gáuḥ ||

Indra and Varuṇa, become the leaders of this inspired thought, as two bulls leading the milch-cow; may she yield to us her milk, moving like one going to pasture—this great Cow with a thousand streams of her luminous plenitude.

इन्द्रा॑ । यु॒वम् । व॒रु॒णा॒ । भू॒तम् । अ॒स्याः । धि॒यः । प्रे॒तारा॑ । वृ॒ष॒भाऽइ॑व । धे॒नोः । सा । नः॒ । दु॒ही॒य॒त् । यव॑साऽइव । ग॒त्वी । स॒हस्र॑ऽधारा । पय॑सा । म॒ही । गौः ॥इन्द्रा । युवम् । वरुणा । भूतम् । अस्याः । धियः । प्रेतारा । वृषभाइव । धेनोः । सा । नः । दुहीयत् । यवसाइव । गत्वी । सहस्रधारा । पयसा । मही । गौः ॥indrā | yuvam | varuṇā | bhūtam | asyāḥ | dhiyaḥ | pretārā | vṛṣabhāiva | dhenoḥ | sā | naḥ | duhīyat | yavasāiva | gatvī | sahasra-dhārā | payasā | mahī | gauḥ

इन्द्राO Indra (with Varuṇa)
इन्द्रा:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरुणाO Varuṇa
वरुणा:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (proper)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
भूतम्have become / being
भूतम्:
कर्तृ-विशेषण
TypeVerb-derived adjective/participle
Rootभू (धातु) → भूत (कृदन्त, क्त)
अस्याःof this (cow / inspiration)
अस्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धियःthoughts / inspirations
धियः:
कर्म
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक) / धी (स्त्री)
प्रेताराleaders / forward-guiders
प्रेतारा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAgent noun (dual)
Rootप्र-इ (धातु) → प्रेतृ (कृदन्त, तृच्) → प्रेतार (प्रातिपदिक)
वृषभा(as) two bulls
वृषभा:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
सम्बन्ध (comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव
धेनोःof the cow
धेनोः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
साshe
सा:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान (for us) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुहीयत्may she milk
दुहीयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
यवसेfor fodder / nourishment
यवसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootयवस (प्रातिपदिक)
इवas if / like
इव:
सम्बन्ध (comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव
गत्वीhaving gone / going forth
गत्वी:
कर्तृ-विशेषण
TypeVerbal adjective/participle (Vedic)
Rootगम् (धातु) → गत्वी (कृदन्त, त्विन्/त्वी-प्रत्यय; वैदिक)
सहस्रधाराthousand-streamed
सहस्रधारा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (compound)
Rootसहस्र-धार (समास; प्रातिपदिक)
पयसाwith milk / with nourishing fluid
पयसा:
करण
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
महीgreat
मही:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक)
गौःthe cow (symbolic: inspiration/abundance)
गौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)