HomeRig VedaMandala 4Sukta 41Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 4.41

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra-Varuṇa (dual)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

इन्द्रा ह रत्नं वरुणा धेष्ठेत्था नृभ्यः शशमानेभ्यस्ता । यदी सखाया सख्याय सोमैः सुतेभिः सुप्रयसा मादयैते ॥

इन्द्रा॑ ह॒ रत्नं॒ वरु॑णा॒ धेष्ठे॒त्था नृभ्य॑: शशमा॒नेभ्य॒स्ता । यदी॒ सखा॑या स॒ख्याय॒ सोमै॑: सु॒तेभि॑: सुप्र॒यसा॑ मा॒दयै॑ते ॥

índrā ha rátnaṃ váruṇā dhéṣṭhe ítthā nṛ́-bhyaḥ śaśamānébhyas tā́ | yadī́ sákhāyā sakhyā́ya sómaiḥ sutébhiḥ su-prayásā mā́dayaite ||

Indra and Varuṇa indeed place the treasure in this way for men who strive and labour; when the two friends, for the sake of friendship, take delight with the pressed Soma-waves, rich in a beautiful offering-energy.

इन्द्रा॑ । ह॒ । रत्न॑म् । वरु॑णा । धेष्ठा॑ । इ॒त्था । नृऽभ्यः॑ । श॒श॒मा॒नेभ्यः॑ । ता । यदि॑ । सखा॑या । स॒ख्याय॑ । सोमैः॑ । सु॒तेभिः॑ । सु॒ऽप्र॒यसा॑ । मा॒दयै॑ते॒ इति॑ ॥इन्द्रा । ह । रत्नम् । वरुणा । धेष्ठा । इत्था । नृभ्यः । शशमानेभ्यः । ता । यदि । सखाया । सख्याय । सोमैः । सुतेभिः । सुप्रयसा । मादयैते इति ॥indrā | ha | ratnam | varuṇā | dheṣṭhā | itthā | nṛ-bhyaḥ | śaśamānebhyaḥ | tā | yadi | sakhāyā | sakhyāya | somaiḥ | sutebhiḥ | su-prayasā | mādayaiteiti

इन्द्राO Indra (addressed, with Varuṇa)
इन्द्रा:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वरुणाO Varuṇa (addressed, with Indra)
वरुणा:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
रत्नम्treasure, precious gift
रत्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
धेष्ठेyou two bestow / place
धेष्ठे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) / धे (वैदिक रूप)
इत्थाthus, in this manner
इत्था:
TypeIndeclinable
Rootइत्था
नृभ्यःto men, to heroes
नृभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
शशमानेभ्यःto the striving/zealous (worshipping) ones
शशमानेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeParticiple (adjectival)
Rootशम् (धातु) → शशमान (कृदन्त, परिपूर्ण/परिपक्व अर्थ: ‘शान्त/समर्पित’)
अस्ताःyou two are
अस्ताः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु) → सन्त्/अस्त् (वैदिक रूप)
यदिwhen, if
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
सखायौthe two friends
सखायौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
सख्यायfor friendship, for companionship
सख्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसख्य (प्रातिपदिक)
सोमैःwith soma (draughts)
सोमैः:
करण
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
सुतेभिःwith the pressed (soma-juices)
सुतेभिः:
करण
TypeParticiple used as adjective/noun
Rootसु (धातु) → सुत (कृदन्त ‘pressed’)
सुप्रयसाwith good refreshment/strength
सुप्रयसा:
करण
TypeAdjective
Rootसुप्रयस् (प्रातिपदिक: सु- + प्रयस् ‘refreshment/strength’)
मादयैतेyou two become exhilarated / rejoice
मादयैते:
क्रिया
TypeVerb
Rootमद् (धातु) → मादय (णिच् causative stem)