HomeRig VedaMandala 4Sukta 41Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 4.41

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4; hymn 4.41 commonly ascribed to Vāmadeva)
Devata: Indra-Varuṇa (dual)
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.41; many verses in this hymn are Triṣṭubh)

इन्द्रा ह यो वरुणा चक्र आपी देवौ मर्तः सख्याय प्रयस्वान् । स हन्ति वृत्रा समिथेषु शत्रूनवोभिर्वा महद्भिः स प्र शृण्वे ॥

इन्द्रा॑ ह॒ यो वरु॑णा च॒क्र आ॒पी दे॒वौ मर्त॑: स॒ख्याय॒ प्रय॑स्वान् । स ह॑न्ति वृ॒त्रा स॑मि॒थेषु॒ शत्रू॒नवो॑भिर्वा म॒हद्भि॒: स प्र शृ॑ण्वे ॥

índrā ha yó váruṇā cakrá ā́pī deváu mártaḥ sakhyā́ya práyasvān | sá hánti vṛtrā́ sam-ithéṣu śátrūn ávo-bhir vā mahád-bhiḥ sá prá śṛṇve ||

He who has made Indra and Varuṇa his close companions for the sake of an intimate alliance—the mortal who is rich in the offering-energy—he strikes down the Vṛtras, the obstructing powers, and in the battles he overthrows the hostile forces; by their helps, or by their vast might, he becomes one who breaks through and is heard in the forefront.

इन्द्रा॑ । ह॒ । यः । वरु॑णा । च॒क्रे । आ॒पी इति॑ । दे॒वौ । मर्तः॑ । स॒ख्याय॑ । प्रय॑स्वान् । सः । ह॒न्ति॒ । वृ॒त्रा । स॒म्ऽइ॒थेषु॑ । शत्रू॑न् । अवः॑ऽभिः । वा॒ । म॒हत्ऽभिः॑ । सः । प्र । शृ॒ण्वे॒ ॥इन्द्रा । ह । यः । वरुणा । चक्रे । आपी इति । देवौ । मर्तः । सख्याय । प्रयस्वान् । सः । हन्ति । वृत्रा । सम्इथेषु । शत्रून् । अवःभिः । वा । महत्भिः । सः । प्र । शृण्वे ॥indrā | ha | yaḥ | varuṇā | cakre | āpī iti | devau | martaḥ | sakhyāya | prayasvān | saḥ | hanti | vṛtrā | sam-itheṣu | śatrūn | avaḥ-bhiḥ | vā | mahat-bhiḥ | saḥ | pra | śṛṇve

इन्द्राO Indra (addressed, with Varuṇa)
इन्द्रा:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
indeed, surely
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
यःwho
यः:
कर्तृ (सापेक्ष-उपवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरुणाO Varuṇa
वरुणा:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
चक्रhas made, has done
चक्र:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
आपीhelp, alliance, friendship
आपी:
कर्म
TypeNoun
Rootआपि (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘सहायता/संगति/मैत्री’)
देवौthe two gods
देवौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
मर्तःa mortal
मर्तः:
कर्तृ (मुख्य-वाक्ये)
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक)
सख्यायfor friendship
सख्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसख्य (नपुंसक-प्रातिपदिक; ‘मित्रता’)
प्रयस्वान्energetic, zealous (endowed with effort)
प्रयस्वान्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रयस् (नपुंसक-प्रातिपदिक; ‘उत्साह/प्रयत्न/उदारता’)+ वत् (मतुप्)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हन्तिslays
हन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
वृत्राVṛtras, obstructing foes
वृत्रा:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
समिथेषुin battles
समिथेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसमिथ (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘समर/युद्ध’)
शत्रून्enemies
शत्रून्:
कर्म
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
अवोभिःwith helps, with protections
अवोभिः:
करण
TypeNoun
Rootअवस् (नपुंसक-प्रातिपदिक; ‘सहायता/रक्षा’)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
महद्भिःgreat
महद्भिः:
करण-विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (विशेषण-प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
शृण्वेis heard, becomes renowned / is listened to
शृण्वे:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)