HomeRig VedaMandala 4Sukta 36Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 4.36

Rishi: Rbhus cycle poet
Devata: Vāja and Rbhus
Chandas: Trishtubh (probable)

स वाज्यर्वा स ऋषिर्वचस्यया स शूरो अस्ता पृतनासु दुष्टरः । स रायस्पोषं स सुवीर्यं दधे यं वाजो विभ्वाँ ऋभवो यमाविषुः ॥

स वा॒ज्यर्वा॒ स ऋषि॑र्वच॒स्यया॒ स शूरो॒ अस्ता॒ पृत॑नासु दु॒ष्टर॑: । स रा॒यस्पोषं॒ स सु॒वीर्यं॑ दधे॒ यं वाजो॒ विभ्वाँ॑ ऋ॒भवो॒ यमावि॑षुः ॥

sá vājý arvā́ sá ṛ́ṣir vacasyáyā sá śū́ro ástā pṛ́tanāsu dúṣṭaraḥ | sá rāyás póṣaṃ sá su-vī́ryaṃ dadhē yáṃ vājó víbhvāṃ ṛbhávo yám ā́viṣuḥ ||

He becomes the carrier of plenitude, the swift steed; he becomes the seer by the power of inspired speech; he becomes the hero, a hard-to-cross combatant in the inner battles. He holds the increase of inner wealth and true hero-force—he whom Vāja and the pervading Rbhus have made manifest.

सः । वा॒जी । अर्वा॑ । सः । ऋषिः॑ । व॒च॒स्यया॑ । सः । शूरः॑ । अस्ता॑ । पृत॑नासु । दु॒स्तरः॑ । सः । रा॒यः । पोष॑म् । सः । सु॒ऽवीर्य॑म् । दधे॑ । यम् । वाजः॑ । विऽभ्वा॑ । ऋ॒भवः॑ । यम् । आवि॑षुः ॥सः । वाजी । अर्वा । सः । ऋषिः । वचस्यया । सः । शूरः । अस्ता । पृतनासु । दुस्तरः । सः । रायः । पोषम् । सः । सुवीर्यम् । दधे । यम् । वाजः । विभ्वा । ऋभवः । यम् । आविषुः ॥saḥ | vājī | arvā | saḥ | ṛṣiḥ | vacasyayā | saḥ | śūraḥ | astā | pṛtanāsu | dustaraḥ | saḥ | rāyaḥ | poṣam | saḥ | su-vīryam | dadhe | yam | vājaḥ | vi-bhvā | ṛbhavaḥ | yam | āviṣuḥ

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
वाज्यर्वाthe prize-winning/steed-like (swift) one
वाज्यर्वा:
Kartā (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवाज्यर्वन् (प्रातिपदिक; वाजिन्/वाज + अर्वन्)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → स
ऋषिःseer
ऋषिः:
Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
वचस्ययाby eloquence / with inspired speech
वचस्यया:
Karaṇa
TypeNoun (instrumental abstract)
Rootवचस्य (प्रातिपदिक; ‘वचस्’ से)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → स
शूरःhero, valiant
शूरः:
Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
अस्ताthrower (of weapons), striker
अस्ता:
Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
TypeNoun/Agent
Rootअस्तृ (प्रातिपदिक; ‘अस्त्र’/‘अस्त’ से ‘फेंकने वाला’)
पृतनासुin battles
पृतनासु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृतना (प्रातिपदिक)
दुष्टरःhard to overcome
दुष्टरः:
Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
TypeAdjective
Rootदुष्टर (प्रातिपदिक; दुर्- + √तॄ/तॄ ‘to cross’ → ‘hard to overcome’)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → स
रायःof wealth
रायः:
Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक ‘wealth’)
पोषम्nourishment, increase
पोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → स
सुवीर्यम्excellent manly power/heroic strength
सुवीर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुवीर्य (प्रातिपदिक; सु- + वीर्य)
दधेhas placed/has established
दधे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धातु)
यम्whom
यम्:
Karma (आविषुः इत्यस्य)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाजःVāja (personified Prize/Strength)
वाजः:
Kartā (आविषुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
विभ्वान्mighty, all-pervading
विभ्वान्:
Kartā (वाजः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविभ्वन् (प्रातिपदिक; ‘all-pervading/mighty’)
ऋभवःthe Rbhus (divine artisans)
ऋभवः:
Kartā (आविषुः इत्यस्य सहकर्ता)
TypeNoun (proper/plural)
Rootऋभु (प्रातिपदिक)
यम्whom
यम्:
Karma (आविषुः इत्यस्य)
TypePronoun (relative)
Rootयद्
आविषुःhave helped/favored; have made manifest
आविषुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अव्/√अवि (धातु; ‘to favor/help’, RV usage) + आ-