HomeRig VedaMandala 4Sukta 36Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 4.36

Rishi: Rbhus cycle poet
Devata: Rbhus (Vibhu highlighted); allied gods as helpers
Chandas: Trishtubh (probable)

ऋभुतो रयिः प्रथमश्रवस्तमो वाजश्रुतासो यमजीजनन्नरः । विभ्वतष्टो विदथेषु प्रवाच्यो यं देवासोऽवथा स विचर्षणिः ॥

ऋ॒भु॒तो र॒यिः प्र॑थ॒मश्र॑वस्तमो॒ वाज॑श्रुतासो॒ यमजी॑जन॒न्नर॑: । वि॒भ्व॒त॒ष्टो वि॒दथे॑षु प्र॒वाच्यो॒ यं दे॑वा॒सोऽव॑था॒ स विच॑र्षणिः ॥

ṛbhutó rayíḥ prathamáśravastamo vājáśrutāso yám ajī́janan nárāḥ | vibhva-táṣṭo vidáthēṣu pra-vā́cyo yáṃ devā́so’vathā́ sá vícarṣaṇiḥ ||

The wealth (rayi) born of Rbhu-skill is most first in fame; it is that which the manly powers, famed for plenitude, have generated. Fashioned by Vibhu, it is to be proclaimed in the assemblies; him the gods aid—he becomes a wide-ranging possessor of vision and force.

ऋ॒भु॒तः । र॒यिः । प्र॒थ॒मश्र॑वःऽतमः । वाज॑ऽश्रुतासः । यम् । अजी॑जनन् । नरः॑ । वि॒भ्व॒ऽत॒ष्टः । वि॒दथे॑षु । प्र॒ऽवाच्यः॑ । यम् । दे॒वा॒सः । अव॑थ । सः । विऽच॑र्षणिः ॥ऋभुतः । रयिः । प्रथमश्रवःतमः । वाजश्रुतासः । यम् । अजीजनन् । नरः । विभ्वतष्टः । विदथेषु । प्रवाच्यः । यम् । देवासः । अवथ । सः । विचर्षणिः ॥ṛbhutaḥ | rayiḥ | prathamaśravaḥ-tamaḥ | vāja-śrutāsaḥ | yam | ajījanan | naraḥ | vibhva-taṣṭaḥ | vidatheṣu | pra-vācyaḥ | yam | devāsaḥ | avatha | saḥ | vi-carṣaṇiḥ

ऋभुतःthe Rbhus (craftsmen-sages)
ऋभुतः:
कर्तृ
TypeNoun (proper name) / Adjective (used substantively)
Rootऋभु (प्रातिपदिक; ऋभु- ‘ऋभु’ नाम) अथवा ऋभु- (विशेषण ‘कुशल/चतुर’)
रयिःwealth, bounty
रयिः:
कर्तृ (वाक्य-सम्बन्धे ‘is/was’ निहित)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
प्रथमश्रवस्तमःmost famed as the first / foremost in fame
प्रथमश्रवस्तमः:
विशेषण (रयिः) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypeAdjective
Rootप्रथम- + श्रवस्- + तम (तमप्-प्रत्यय; समास)
वाजश्रुतासःrenowned for prize/strength (vāja), famed for winning
वाजश्रुतासः:
कर्तृ (अजीजनन्) / विशेषण (ऋभुतः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootवाज- + श्रुत- (कृदन्त ‘श्रुत’ < √श्रु) ; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास (अर्थ: ‘वाजेन श्रुताः/वाज-कीर्तयः’)
यम्whom
यम्:
कर्म (अजीजनन्) / यं…स (correlative)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अजीजनन्they produced, generated
अजीजनन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनने) ; causative stem जनय-/जीजन- (Vedic reduplicated aorist/causative usage)
नरःthe men, heroes
नरः:
कर्तृ (अजीजनन्) — apposition to ऋभुतः
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
विभ्वतष्टःfashioned by the mighty (Vibhvan) / well-fashioned
विभ्वतष्टः:
विशेषण (यम्/स) — ‘the fashioned (one)’
TypeAdjective (kṛdanta-based)
Rootविभ्वन्/विभ्व (प्रातिपदिक ‘all-pervading, mighty’) + तष्ट (कृदन्त ‘तष्ट’ < √तक्ष् ‘to fashion’)
विदथेषुin the assemblies/ritual distributions
विदथेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक)
प्रवाच्यःto be proclaimed, worthy to be spoken of
प्रवाच्यः:
विधेय-विशेषण (यम्/स) — ‘to be proclaimed’
TypeAdjective (gerundive)
Rootप्र-√वच् (वचने) ; वाच्य (gerundive/णीयत्-भाव) with प्र-
यम्whom
यम्:
कर्म (अवथ) / यं…स (correlative)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
देवासःthe gods
देवासः:
कर्तृ (अवथ)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अवथyou protect/help
अवथ:
क्रिया
TypeVerb
Root√अव् (रक्षणे/अवने) ; present stem अव-
सःhe
सः:
कर्तृ/विषय (सम्बन्ध: यं…स)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
विचर्षणिःthe eminent one, the distinguished hero
विचर्षणिः:
विधेय (सः …) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypeNoun/Adjective
Rootवि-चर्षणि (प्रातिपदिक; ‘distinguished among men/peoples’, ‘far-seeing/renowned’)