Mantra 19
Sukta 4.32
Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
दश ते कलशानां हिरण्यानामधीमहि । भूरिदा असि वृत्रहन् ॥
Samhita Patha (IAST)
दश॑ ते क॒लशा॑नां॒ हिर॑ण्यानामधीमहि । भू॒रि॒दा अ॑सि वृत्रहन् ॥
Transliteration
dáśa te kalaśā́nāṃ híraṇyānām adhīmahi | bhūrí-dā́ asi vṛtra-han ||
Translation
Ten golden vessels of your plenitude we set before the mind in contemplation; for you are the giver of abundance, O slayer of the obstructing cover.
Padapatha (Word Analysis)
दश॑ । ते॒ । क॒लशा॑नाम् । हिर॑ण्यानाम् । अ॒धी॒म॒हि॒ । भू॒रि॒ऽदाः । अ॒सि॒ । वृ॒त्र॒ऽह॒न् ॥दश । ते । कलशानाम् । हिरण्यानाम् । अधीमहि । भूरिदाः । असि । वृत्रहन् ॥daśa | te | kalaśānām | hiraṇyānām | adhīmahi | bhūri-dāḥ | asi | vṛtra-han
Word by Word
दशten
दश:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धे) — ‘कलशानाम्’ इत्यस्य संख्या
TypeNoun (Numeral)
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
तेyour / of you
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘कलशानाम्’ इत्यस्य स्वामित्व/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कलशानाम्of the jars (vessels)
कलशानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘हिरण्यनाम्’ इत्यस्य अधिकरण/सम्बन्ध-समासार्थे ‘of the jars’
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
हिरण्यानाम्of gold / golden
हिरण्यानाम्:
सम्बन्ध/विशेषण (षष्ठी) — ‘golden’ (jars) / ‘of gold’
TypeNoun/Adjective
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
अधीमहिwe would obtain / we would win (for ourselves)
अधीमहि:
क्रिया — कर्ता: ‘वयम्’ (अध्याहृत)
TypeVerb
Root√मा (माङ्) ‘माने/मिमीत’ (वेदे: ‘माप्/माङ्’ धातोः ‘अधि-’ उपसर्गेण ‘अधि-मा’ = ‘प्राप्तुम्/अधिगन्तुम्/अधिमातुम्’ इत्यर्थे; RV-प्रयोगः: ‘अधीमहि’ = ‘अधिगच्छेम/अधीयामहि’)
भूरिदाbountiful giver
भूरिदा:
कर्तृ-विशेषण (प्रथमा) — सम्बोधनार्थे स्तुतिपद
TypeAdjective (epithet)
Rootभूरि-द (प्रातिपदिक; ‘भूरि’ = बहुत् + ‘दा’ = दाता)
असिyou are
असि:
क्रिया — कर्ता: ‘त्वम्’ (सम्बोधितः)
TypeVerb
Root√अस् (भू)
वृत्रहन्O slayer of Vṛtra
वृत्रहन्:
सम्बोधन (आह्वान) — देवता (इन्द्रः)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootवृत्र-हन् (प्रातिपदिक; √हन् ‘हनने’)