HomeRig VedaMandala 4Sukta 2Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 4.2

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

यस्त इध्मं जभरत्सिष्विदानो मूर्धानं वा ततपते त्वाया । भुवस्तस्य स्वतवाँ: पायुरग्ने विश्वस्मात्सीमघायत उरुष्य ॥

यस्त॑ इ॒ध्मं ज॒भर॑त्सिष्विदा॒नो मू॒र्धानं॑ वा त॒तप॑ते त्वा॒या । भुव॒स्तस्य॒ स्वत॑वाँ: पा॒युर॑ग्ने॒ विश्व॑स्मात्सीमघाय॒त उ॑रुष्य ॥

yás ta idhmáṃ jábharat siṣvidānó mūrdhā́naṃ vā tatápate tvāyā́ | bhúvas tásya svátavāṃ pāyúr agne víśvasmāt sīm aghāyátá uruṣya ||

Whoever brings you the fuel with eager kindling, or heats his very head for you (in ardor of tapas), for him you become the self-strong protector, O Agni; from every ill-willer, from all hostility, widen and guard him.

यः । ते॒ । इ॒ध्मम् । ज॒भर॑त् । सि॒ष्वि॒दा॒नः । मू॒र्धान॑म् । वा । त॒तप॑ते । त्वा॒ऽया । भुवः॑ । तस्य॑ । स्वऽत॑वान् । पा॒युः । अ॒ग्ने॒ । विश्व॑स्मात् । सी॒म् । अ॒घ॒ऽय॒तः । उ॒रु॒ष्य॒ ॥यः । ते । इध्मम् । जभरत् । सिष्विदानः । मूर्धानम् । वा । ततपते । त्वाया । भुवः । तस्य । स्वतवान् । पायुः । अग्ने । विश्वस्मात् । सीम् । अघयतः । उरुष्य ॥yaḥ | te | idhmam | jabharat | siṣvidānaḥ | mūrdhānam | vā | tatapate | tvāyā | bhuvaḥ | tasya | sva-tavān | pāyuḥ | agne | viśvasmāt | sīm | agha-yataḥ | uruṣya

यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये) / सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्धः (षष्ठी) / सम्प्रदान (यदि चतुर्थी) — अत्र षष्ठी
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इध्मम्fuel, kindling
इध्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइध्म (प्रातिपदिक) < √इध् ‘प्रदीप्तौ/इन्धने’
जभरत्bringing, bearing
जभरत्:
कर्तृ (यः … जभरत्) / विशेषणम्
TypeVerb (participle)
Root√भृ (भरति) with preverb ज- (Vedic intens./archaic form); present participle
सिष्विदानःzealously/earnestly (acting), striving
सिष्विदानः:
कर्तृ-विशेषणम् (यः …)
TypeVerb (participle)
Root√सू/√सिव् (Vedic) ‘प्रेरणे/सेवने’ (uncertain; traditional: intensive/iterative participle)
मूर्धानम्head, top
मूर्धानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
ततपतेheats, kindles, glows
ततपते:
क्रिया (यः … ततपते)
TypeVerb
Root√तप् (तपते)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
towards, unto
:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग)
याby which
या:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भुवःindeed; (O) be! / truly
भुवः:
TypeIndeclinable
Rootभू (अव्यय/निपात-रूप; Vedic particle) अथवा √भू (2sg impv. ‘be!’) — अत्र निपातः
तस्यof him / of that
तस्य:
सम्बन्धः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्वतवाञ्strong by his own power
स्वतवाञ्:
विशेषणम् (पायुः)
TypeAdjective
Rootस्वतवस् (प्रातिपदिक) = ‘own strength’
पायुःprotector, guardian
पायुः:
कर्तृ (मुख्यवाक्ये) / विधेयः
TypeNoun
Rootपायु (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
विश्वस्मात्from everything / from all
विश्वस्मात्:
अपादान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
सीम्indeed, just
सीम्:
TypeIndeclinable
Rootसीम् (निपात)
अघायतःfrom the malicious one / from the evildoer
अघायतः:
अपादान
TypeNoun/Participle (agent)
Rootअघायत् (प्रातिपदिक/कृदन्त) < √अघ्/अघाय् ‘हानौ/द्रोहे’
उरुष्यprotect! save!
उरुष्य:
क्रिया (आज्ञा) — रक्षणकर्म
TypeVerb
Root√उरुष् (Vedic) ‘रक्षणे/विस्तारे’