HomeRig VedaMandala 4Sukta 2Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 4.2

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni (and yajña as his manifested working)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

गोमाँ अग्नेऽविमाँ अश्वी यज्ञो नृवत्सखा सदमिदप्रमृष्यः । इळावाँ एषो असुर प्रजावान्दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान् ॥

गोमाँ॑ अ॒ग्नेऽवि॑माँ अ॒श्वी य॒ज्ञो नृ॒वत्स॑खा॒ सद॒मिद॑प्रमृ॒ष्यः । इळा॑वाँ ए॒षो अ॑सुर प्र॒जावा॑न्दी॒र्घो र॒यिः पृ॑थुबु॒ध्नः स॒भावा॑न् ॥

gómāṃ agne ’vímāṃ aśvī́ yajñó nṛvát-sakhā sádham íd apra-mṛ́ṣyaḥ | iḷā́vān eṣó asura prajā́vān dīrghó rayíḥ pṛthu-búdhnas sabhā́vān ||

O Agni, the sacrifice becomes rich in rays of light (cows), rich in formative powers (sheep), rich in swift energies (horses); it has the noble as comrades and is invincible in its seat. This is your might, O luminous Asura: a sacrifice full of Ila (revelation), full of progenitive force; it yields a long-lasting plenitude (rayi), broad-based and fit for the assembly of the inner powers.

गोऽमा॑न् । अ॒ग्ने॒ । अवि॑ऽमान् । अ॒श्वी । य॒ज्ञः । नृ॒वत्ऽस॑खा । सद॑म् । इत् । अ॒प्र॒ऽमृ॒ष्यः । इळा॑ऽवान् । ए॒षः । अ॒सु॒र॒ । प्र॒जाऽवा॑न् । दी॒र्घः । र॒यिः । पृ॒थु॒ऽबु॒ध्नः । स॒भाऽवा॑न् ॥गोमान् । अग्ने । अविमान् । अश्वी । यज्ञः । नृवत्सखा । सदम् । इत् । अप्रमृष्यः । इळावान् । एषः । असुर । प्रजावान् । दीर्घः । रयिः । पृथुबुध्नः । सभावान् ॥go--mān | agne | avi-mān | aśvī | yajñaḥ | nṛvat-sakhā | sadam | it | apra-mṛṣyaḥ | iḷāvān | eṣaḥ | asura | prajāvān | dīrghaḥ | rayiḥ | pṛthu-budhnaḥ | sabhāvān

गोमाँpossessing cows, rich in cattle
गोमाँ:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootगोमन्त् (प्रातिपदिक) < गो (गौः) + -मन्त्
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अविमाँpossessing sheep
अविमाँ:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootअविमन्त् (प्रातिपदिक) < अवि (sheep) + -मन्त्
अश्वीpossessing horses
अश्वी:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootअश्विन्/अश्विमन्त् (वेदिक प्रातिपदिक; ‘having horses’) < अश्व + -इन्/-मन्त्
यज्ञःthe sacrifice
यज्ञः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज्
नृवत्with men/warriors; man-attended
नृवत्:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootनृवत् (अव्ययीभाव/विशेषण; ‘with men, manly’) < नृ + वत्
सखाa friend/companion
सखा:
कर्तृ (यज्ञस्य समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootसखि/सखा (प्रातिपदिक)
सदम्always, at every sitting
सदम्:
अधिकारण (काल/नित्यत्वार्थे)
TypeIndeclinable
Rootसदम् (अव्यय) < सद् ‘seat/assembly’
इद्indeed, just
इद्:
निपात (एव/खलु-बलार्थक)
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात)
अप्रमृष्यःnot to be neglected/overlooked
अप्रमृष्यः:
विशेषणम् (यज्ञस्य)
TypeAdjective
Rootअ-प्र-मृष्य (कृदन्त) < √मृष्/मृश् ‘to neglect/overlook, forget’ + प्र + अ (निषेध)
इळावाँpossessing Iḷā (nourishment/Idā-invocation)
इळावाँ:
विशेषणम् (एषः/यज्ञः)
TypeAdjective
Rootइळावन्त् (प्रातिपदिक) < इळा + -वन्त्
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ/निर्देश
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
असुरO Asura (mighty lord)
असुर:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
प्रजावान्having offspring/progeny
प्रजावान्:
विशेषणम् (एषः/यज्ञः)
TypeAdjective
Rootप्रजावन्त् (प्रातिपदिक) < प्रजा + -वन्त्
दीर्घःlong, enduring
दीर्घः:
विशेषणम् (रयिः)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
रयिःwealth, bounty
रयिः:
कर्तृ/फल (स्तुत्यर्थे ‘wealth’)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
पृथुबुध्नःbroad-based, having a wide foundation
पृथुबुध्नः:
विशेषणम् (रयिः)
TypeAdjective
Rootपृथुबुध्न (प्रातिपदिक) < पृथु + बुध्न
सभावान्having an assembly; socially supported/with companions
सभावान्:
विशेषणम् (रयिः/एषः)
TypeAdjective
Rootसभावन्त् (प्रातिपदिक) < सभा + -वन्त्