HomeRig VedaMandala 4Sukta 19Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 4.19

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh

पूर्वीरुषसः शरदश्च गूर्ता वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् । परिष्ठिता अतृणद्बद्बधानाः सीरा इन्द्रः स्रवितवे पृथिव्या ॥

पू॒र्वीरु॒षस॑: श॒रद॑श्च गू॒र्ता वृ॒त्रं ज॑घ॒न्वाँ अ॑सृज॒द्वि सिन्धू॑न् । परि॑ष्ठिता अतृणद्बद्बधा॒नाः सी॒रा इन्द्र॒: स्रवि॑तवे पृथि॒व्या ॥

pūrvī́r uṣásaḥ śáradaś ca gūrtā́ vṛ́traṁ jaghanvā́ṁ asṛ́jad ví síndhūn | pári-sthitā atṛṇad badbadhānā́ḥ sīrā́ índraḥ sravitáve pṛthivyā́ḥ ||

Many dawns and seasons were held back; but when Indra had slain Vṛtra he sent forth the rivers. Standing around, the blocked ones were loosened and set to flow; Indra made the streams run upon the earth.

पू॒र्वीः । उ॒षसः॑ । श॒रदः॑ । च॒ । गू॒र्ताः । वृ॒त्रम् । ज॒घ॒न्वान् । अ॒सृ॒ज॒त् । वि । सिन्धू॑न् । परि॑ऽस्थिताः । अ॒तृ॒ण॒त् । ब॒द्ब॒धा॒नाः । सी॒राः । इन्द्रः॑ । स्रवि॑तवे । पृ॒थि॒व्या ॥पूर्वीः । उषसः । शरदः । च । गूर्ताः । वृत्रम् । जघन्वान् । असृजत् । वि । सिन्धून् । परिस्थिताः । अतृणत् । बद्बधानाः । सीराः । इन्द्रः । स्रवितवे । पृथिव्या ॥pūrvīḥ | uṣasaḥ | śaradaḥ | ca | gūrtāḥ | vṛtram | jaghanvān | asṛjat | vi | sindhūn | pari-sthitāḥ | atṛṇat | badbadhānāḥ | sīrāḥ | indraḥ | sravitave | pṛthivyā

पूर्वीःformer, earlier (many)
पूर्वीः:
कर्तृ (उषसः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) < पर (PIE *per- ‘before, forward’)
उषसःdawns
उषसः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
शरदःautumns, seasons (years)
शरदः:
कर्तृ (उषसः-सह समुच्चितम्)
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
गूर्ताःpraised, celebrated
गूर्ताः:
कर्तृ (उषसः/शरदः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootगूर्त (कृदन्त-प्रातिपदिक); √गॄ/गॢ (गिर्/गॄ) ‘स्तुतौ/उद्गीथे’ → ‘स्तुत/प्रशस्त’ (वेद.)
वृत्रम्Vṛtra (the obstructer)
वृत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक) < √वृ (वरणे/आवरणे) ‘to cover, obstruct’
जघन्वान्having slain
जघन्वान्:
कर्तृ (इन्द्रः)
TypeParticiple
Root√हन् (हिंसायाम्) ‘to slay’ (परिपूर्ण/वेद. परस्मैपद-परस्मैपदीय परिप्रयोगः); परिपूर्ण-रूप ‘जघन्वान्’ (perf. act. ptc.)
असृजत्released, let loose
असृजत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√सृज् (सर्जने) ‘to release, let flow’
विapart, forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि
सिन्धून्rivers, streams
सिन्धून्:
कर्म
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
परिष्ठिताःstanding around, encompassing
परिष्ठिताः:
कर्तृ (सीराः-विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootपरि-√स्था (स्थितौ) ‘to stand around’ → ‘परिष्ठित’ (ppp)
अतृणत्cleft, pierced
अतृणत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√तृद्/तृण् (छेदने/विदारणे; वेद. ‘to pierce, cleave’)
बद्बधानाःpressing/hemming in, constraining
बद्बधानाः:
कर्तृ (सीराः-विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√बध् (वधने/बन्धने; वेद. ‘to bind, press, constrain’) with reduplication ‘बद्बध-’; middle participle ‘-आन’
सीराःchannels, furrows (stream-beds)
सीराः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसीर (प्रातिपदिक; ‘ploughs/ploughshares’; वेद. जलप्रवाह-रूपेण ‘furrows/streams’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
स्रवितवेto flow
स्रवितवे:
प्रयोजन (अर्थे)
TypeVerbal noun (Infinitive)
Root√स्रु (स्रवणे) ‘to flow’ → ‘स्रवितु’ (infinitive-stem)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)