HomeRig VedaMandala 4Sukta 19Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 4.19

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh

अक्षोदयच्छवसा क्षाम बुध्नं वार्ण वातस्तविषीभिरिन्द्रः । दृळ्हान्यौभ्नादुशमान ओजोऽवाभिनत्ककुभः पर्वतानाम् ॥

अक्षो॑दय॒च्छव॑सा॒ क्षाम॑ बु॒ध्नं वार्ण वात॒स्तवि॑षीभि॒रिन्द्र॑: । दृ॒ळ्हान्यौ॑भ्नादु॒शमा॑न॒ ओजोऽवा॑भिनत्क॒कुभ॒: पर्व॑तानाम् ॥

ákṣodayac chávāsā kṣā́ma budhnáṁ vārṇá vātás távīṣībhir índraḥ | dṛḷhā́ny aubhnād uśámāna ójo 'ávābhinat kakúbhaḥ párvatānām ||

Indra with his force set the earth’s foundation in motion, as the wind drives with its powers; yearning in might, he shattered the firm holds and broke down the mountain-peaks that hemmed the way.

अक्षो॑दयत् । शव॑सा । क्षाम॑ । बु॒ध्नम् । वाः । न । वातः॑ । तवि॑षीभिः । इन्द्रः॑ । दृ॒ळ्हानि॑ । औ॒भ्ना॒त् । उ॒शमा॑नः । ओजः॑ । अव॑ । अ॒भि॒न॒त् । क॒कुभः॑ । पर्व॑तानाम् ॥अक्षोदयत् । शवसा । क्षाम । बुध्नम् । वाः । न । वातः । तविषीभिः । इन्द्रः । दृळ्हानि । औभ्नात् । उशमानः । ओजः । अव । अभिनत् । ककुभः । पर्वतानाम् ॥akṣodayat | śavasā | kṣāma | budhnam | vāḥ | na | vātaḥ | taviṣībhiḥ | indraḥ | dṛḷhāni | aubhnāt | uśamānaḥ | ojaḥ | ava | abhinat | kakubhaḥ | parvatānām

अक्षोदयत्he raised/caused to rise (the axle/axis)
अक्षोदयत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootअक्ष (प्रातिपदिक) + उद्-√या (या गतौ)
शवसाby (his) might
शवसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
क्षाम्the earth
क्षाम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षाम् (प्रातिपदिक)
बुध्नम्the base, foundation
बुध्नम्:
Karma (क्षाम्-विशेषण/सम्बद्ध)
TypeNoun
Rootबुध्न (प्रातिपदिक)
वार्णःthe coverer/enveloper (i.e., the wind)
वार्णः:
Kartā
TypeNoun
Rootवार्ण (प्रातिपदिक)
वातःthe wind
वातः:
Kartā (वार्णः केनचित् समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
तविषीभिःwith (his) impetuous powers
तविषीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दृळ्हानिthe firm/strong (things)
दृळ्हानि:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootदृळ्ह (प्रातिपदिक; √दृंह/दृढ् ‘to make firm’ से)
औभ्नात्he split, broke through
औभ्नात्:
Kriyā
TypeVerb
Rootउद्-√भिद्/√भिन्द् (भिदिर् विदारणे) (वैदिक रूप: औभ्नात्)
उशमानःdesiring, eager
उशमानः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√उश् (उश् कामे/इच्छायाम्) → उशमान (वर्तमान कृदन्त)
ओजःstrength, force
ओजः:
Karma
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
अवdown, away
अव:
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
अभिनत्he pressed down, bent
अभिनत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootअभि-√नद्/√नत् (नत्/नद् ‘to bend/press’; वैदिक प्रयोग)
ककुभःpeaks, summits
ककुभः:
Karma
TypeNoun
Rootककुभ् (प्रातिपदिक)
पर्वतानाम्of the mountains
पर्वतानाम्:
Sambandha (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)