HomeRig VedaMandala 4Sukta 19Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 4.19

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh

अतृप्णुवन्तं वियतमबुध्यमबुध्यमानं सुषुपाणमिन्द्र । सप्त प्रति प्रवत आशयानमहिं वज्रेण वि रिणा अपर्वन् ॥

अतृ॑प्णुवन्तं॒ विय॑तमबु॒ध्यमबु॑ध्यमानं सुषुपा॒णमि॑न्द्र । स॒प्त प्रति॑ प्र॒वत॑ आ॒शया॑न॒महिं॒ वज्रे॑ण॒ वि रि॑णा अप॒र्वन् ॥

átṛpṇuvantaṁ ví-yatam abúdhyam abúdhyamānaṁ su-supā́ṇam indra | saptá práti pra-váta āśáyānam áhiṁ vájreṇa ví riṇāḥ apárvan ||

O Indra, thou didst shatter with the thunderbolt the Serpent that was never satisfied, spread out, unawakened, sunk in dull sleep; lying across the seven slopes and currents, jointless thou didst rend him apart.

अतृ॑प्णुवन्तम् । विऽय॑तम् । अ॒बु॒ध्यम् । अबु॑ध्यमानम् । सु॒सु॒पा॒णम् । इ॒न्द्र॒ । स॒प्त । प्रति॑ । प्र॒ऽवतः॑ । आ॒शया॑नम् । अहि॑म् । वज्रे॑ण । वि । रि॒णाः॒ । अ॒प॒र्वन् ॥अतृप्णुवन्तम् । वियतम् । अबुध्यम् । अबुध्यमानम् । सुसुपाणम् । इन्द्र । सप्त । प्रति । प्रवतः । आशयानम् । अहिम् । वज्रेण । वि । रिणाः । अपर्वन् ॥atṛpṇuvantam | vi-yatam | abudhyam | abudhyamānam | susupāṇam | indra | sapta | prati | pra-vataḥ | āśayānam | ahim | vajreṇa | vi | riṇāḥ | aparvan

अतृप्णुवन्तम्not satisfying / insatiate (one)
अतृप्णुवन्तम्:
कर्म
TypeAdjective (participial)
Rootतृप् (धातु) → तृप्णु (प्रत्यय-प्रातिपदिक) / तृप्णु-वत् (वर्तमान कृदन्त)
वियतम्spread out, extended
वियतम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + यत (प्रातिपदिक; √यत्/यम् ‘to stretch, extend’ → ‘extended, spread’)
अबुध्यम्unawakened, unaware
अबुध्यम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Root√बुध् (to wake, notice, understand) + न (नकार-निषेध) → ‘a-budhya’
अबुध्यमानम्not waking up / not becoming aware
अबुध्यमानम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective (present participle)
Root√बुध् + यमान (शानच्; आत्मनेपद वर्तमान कृदन्त) with privative अ-
सुषुपाणम्sleeping fast / in deep sleep
सुषुपाणम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective (participial)
Rootसु + √स्वप्/श्वप् (to sleep) → सुषुप् (परिपूर्ण/तीव्र) + आन (कृदन्त)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (कर्म/अधिकरण-सम्बद्ध)
TypeNumeral
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, against
प्रति:
उपपद-सम्बन्ध (दिशा/प्रत्यभिमुखता)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
प्रवत:slopes, descents, channels
प्रवत::
कर्म (गत्यर्थे ‘प्रति’ के साथ)
TypeNoun
Rootप्रवत् (प्रातिपदिक ‘slope, descent, stream-bed’)
आशयानम्lying, reposing
आशयानम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective (present participle)
Rootआ + √शी (to lie, rest) → आशय (शानच् वर्तमान कृदन्त)
अहिम्the serpent (Ahi)
अहिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
वज्रेणwith the thunderbolt
वज्रेण:
करण
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
विapart, asunder
वि:
क्रियाविशेषण (विभाग/विच्छेद)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
रिणाhe split / he cleft
रिणा:
क्रिया (कर्तृ = इन्द्रः)
TypeVerb
Root√रि/√री (Vedic: to split, cleave, break open) ; here perfect/aorist-like finite form
अपर्वन्jointless, without knots (i.e., completely)
अपर्वन्:
क्रियाविशेषण (निर्ग्रन्थ/असन्धि-भाव)
TypeAdjective
Rootअ + पर्वन् (प्रातिपदिक ‘joint, knot, segment’)