HomeRig VedaMandala 4Sukta 12Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 4.12

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

महश्चिदग्न एनसो अभीक ऊर्वाद्देवानामुत मर्त्यानाम् । मा ते सखायः सदमिद्रिषाम यच्छा तोकाय तनयाय शं योः ॥

म॒हश्चि॑दग्न॒ एन॑सो अ॒भीक॑ ऊ॒र्वाद्दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् । मा ते॒ सखा॑य॒: सद॒मिद्रि॑षाम॒ यच्छा॑ तो॒काय॒ तन॑याय॒ शं योः ॥

maháś cid agne énaso abhī́ka ūrvā́d devā́nām utá mártyānām | mā́ te sakhā́yaḥ sádham íd riṣāma yácchā tokā́ya tánayāya śáṃ yóḥ ||

Even from the great nearness of sin, O Agni—from the wide field where gods and mortals move—let us not, though companions of thee, suffer harm. Bestow for our child and our offspring peace and a glad well-being.

म॒हः । चि॒त् । अ॒ग्ने॒ । एन॑सः । अ॒भीके॑ । ऊ॒र्वात् । दे॒वाना॑म् । उ॒त । मर्त्या॑नाम् । मा । ते॒ । सखा॑यः । सद॑म् । इत् । रि॒षा॒म॒ । यच्छ॑ । तो॒काय॑ । तन॑याय । शम् । योः ॥महः । चित् । अग्ने । एनसः । अभीके । ऊर्वात् । देवानाम् । उत । मर्त्यानाम् । मा । ते । सखायः । सदम् । इत् । रिषाम । यच्छ । तोकाय । तनयाय । शम् । योः ॥mahaḥ | cit | agne | enasaḥ | abhīke | ūrvāt | devānām | uta | martyānām | mā | te | sakhāyaḥ | sadam | it | riṣāma | yaccha | tokāya | tanayāya | śam | yoḥ

महत्great, very (even great)
महत्:
विशेषण (एनसः) / कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) < PIE *megʰ-
चित्even, indeed
चित्:
सम्बन्ध-निपात (emphatic)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात) < √चित् (to notice) (etym.)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) < √अग्/अञ्ज् (etym. debated)
एनसःof sin, of guilt
एनसः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of sin/offence’)
TypeNoun
Rootएनस् (प्रातिपदिक) < √अन्/अश् (harm) (etym.)
अभीकेin proximity, at close range
अभीके:
अधिकारण (locative: ‘in/at close quarters’)
TypeAdjective (used adverbially/locatively)
Rootअभीक (प्रातिपदिक) < अभि + √अञ्च्/ईक् (near/face) (etym.)
ऊर्वात्from the womb (source), from the seat
ऊर्वात्:
अपादान (ablative: ‘from the womb/seat’)
TypeNoun
Rootऊर्वा (प्रातिपदिक) < √ऊरु/उर्व् (wide) (etym.)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < √दिव् (shine)
उतand, also
उत:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
मर्त्यानाम्of mortals
मर्त्यानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक) < √मृ (to die)
माdo not
मा:
वाक्य-निषेध
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-निपात)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (genitive: ‘your’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सखायःfriends, companions
सखायः:
कर्तृ (of the verb ‘रिषाम’)
TypeNoun
Rootसखा (प्रातिपदिक)
सदम्always
सदम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसदम् (अव्यय/निपात) < सद् (sit) (etym.)
इत्indeed, just
इत्:
सम्बन्ध-निपात (emphatic)
TypeIndeclinable
Rootइत्/इद् (निपात)
रिषामmay (they) harm/injure
रिषाम:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Root√रिष् (to harm, injure)
यच्छgrant, bestow
यच्छ:
क्रिया (addressed to Agni)
TypeVerb
Root√यम् (to give, grant; to extend) — Vedic imperative stem यच्छ-
तोकायfor (our) child, offspring
तोकाय:
सम्प्रदान (dative: ‘for the child/offspring’)
TypeNoun
Rootतोक (प्रातिपदिक)
तनयायfor (our) son/progeny
तनयाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक) < √तन् (to stretch, beget)
शम्welfare, well-being
शम्:
कर्म-विशेषण/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय) < √शम् (to be calm/benefit)
योःand prosperity/comfort (the pair: welfare & well-being)
योः:
क्रियाविशेषण (beneficence)
TypeIndeclinable
Rootयोस्/योः (अव्यय-द्वन्द्व) < यौ (two) (traditional: ‘शं-योः’ fixed collocation)