HomeRig VedaMandala 4Sukta 12Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 4.12

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अग्निरीशे बृहतः क्षत्रियस्याग्निर्वाजस्य परमस्य रायः । दधाति रत्नं विधते यविष्ठो व्यानुषङ्मर्त्याय स्वधावान् ॥

अ॒ग्निरी॑शे बृह॒तः क्ष॒त्रिय॑स्या॒ग्निर्वाज॑स्य पर॒मस्य॑ रा॒यः । दधा॑ति॒ रत्नं॑ विध॒ते यवि॑ष्ठो॒ व्या॑नु॒षङ्मर्त्या॑य स्व॒धावा॑न् ॥

agnír īśe bṛhatáḥ kṣatríyasya agnír vā́jasya paramásya rāyáḥ | dádhāti rátnam vidhaté yáviṣṭho vy ā́nuṣaṅ mártyāya svadhā́vān ||

Agni is lord of the vast heroic power; Agni is lord of the supreme plenitude of force and the highest wealth. The youngest, the self-sustaining one, places the jewel for the worshipper—spreading it out for the mortal in continuous succession.

अ॒ग्निः । ई॒शे॒ । बृ॒ह॒तः । क्ष॒त्रिय॑स्य । अ॒ग्निः । वाज॑स्य । प॒र॒मस्य॑ । रा॒यः । दधा॑ति । रत्न॑म् । वि॒ध॒ते । यवि॑ष्ठः । वि । आ॒नु॒षक् । मर्त्या॑य । स्व॒धाऽवा॑न् ॥अग्निः । ईशे । बृहतः । क्षत्रियस्य । अग्निः । वाजस्य । परमस्य । रायः । दधाति । रत्नम् । विधते । यविष्ठः । वि । आनुषक् । मर्त्याय । स्वधावान् ॥agniḥ | āśe | bṛhataḥ | kṣatriyasya | agniḥ | vājasya | paramasya | rāyaḥ | dadhāti | ratnam | vidhate | yaviṣṭhaḥ | vi | ānuṣak | martyāya | svadhāvān

अग्निःAgni (the fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
ईशेrules, has dominion
ईशे:
क्रिया
TypeVerb
Rootईश् (धातु)
बृहतःof the great
बृहतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootबृहन्त्- (प्रातिपदिक)
क्षत्रियस्यof the ruler/sovereign power
क्षत्रियस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय- (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
वाजस्यof strength/prize (vāja)
वाजस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवाज- (प्रातिपदिक)
परमस्यof the highest
परमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootपरम- (प्रातिपदिक)
रायःof wealth, riches
रायः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootराय्/रयि- (प्रातिपदिक; RV often shows gen. sg. रायः)
दधातिplaces, bestows
दधाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
रत्नम्treasure, precious gift
रत्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरत्न- (प्रातिपदिक)
विधतेto the worshipper (the one who performs rites)
विधते:
सम्प्रदान
TypeNoun (participle used substantively)
Rootवि-धा (धातु) → विधत्- (कृदन्त ‘worshipper/ordainer’)
यविष्ठःyoungest
यविष्ठः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयविष्ठ- (प्रातिपदिक; superlative of युवा/युवन् ‘young’ in RV usage)
विapart, widely
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
अनुषक्in succession, continuously
अनुषक्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअनुषक् (अव्यय; Vedic adverb)
मर्त्यायto the mortal
मर्त्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमर्त्य- (प्रातिपदिक)
स्वधावान्possessing svadhā (inherent power/ritual potency)
स्वधावान्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वधा-वत् (प्रातिपदिक; possessive adj.)