HomeRig VedaMandala 4Sukta 11Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 4.11

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Trishtubh (probable; confirm by metrical scan)

त्वामग्ने प्रथमं देवयन्तो देवं मर्ता अमृत मन्द्रजिह्वम् । द्वेषोयुतमा विवासन्ति धीभिर्दमूनसं गृहपतिममूरम् ॥

त्वाम॑ग्ने प्रथ॒मं दे॑व॒यन्तो॑ दे॒वं मर्ता॑ अमृत म॒न्द्रजि॑ह्वम् । द्वे॒षो॒युत॒मा वि॑वासन्ति धी॒भिर्दमू॑नसं गृ॒हप॑ति॒ममू॑रम् ॥

tvā́m agne prathamáṃ devayánto deváṃ mártā amṛta mandrájihvam | dveṣoyutám ā́ vivāsanti dhībhír damū́nasaṃ gṛhápatiṃ amū́ram ||

You, O Agni, the seekers of the divine first choose and kindle—you the god, O immortal, with the rapturous tongue of flame. With their thoughts they make you dwell, the repeller of hostility, the lord of the house, unbewildered—guiding the inner home in right order.

त्वाम् । अ॒ग्ने॒ । प्र॒थ॒मम् । दे॒व॒ऽयन्तः॑ । दे॒वम् । भर्ता॑ । अ॒मृ॒त॒ । म॒न्द्रऽजि॑ह्वम् । द्वे॒षः॒ऽयुत॑म् । आ । वि॒वा॒स॒न्ति॒ । धी॒भिः । दमू॑नसम् । गृ॒हऽप॑तिम् । अमू॑रम् ॥त्वाम् । अग्ने । प्रथमम् । देवयन्तः । देवम् । भर्ता । अमृत । मन्द्रजिह्वम् । द्वेषःयुतम् । आ । विवासन्ति । धीभिः । दमूनसम् । गृहपतिम् । अमूरम् ॥tvām | agne | prathamam | deva-yantaḥ | devam | bhartā | amṛta | mandra-jihvam | dveṣaḥ-yutam | ā | vivāsanti | dhībhiḥ | damūnasam | gṛha-patim | amūram

त्वाम्you (as object)
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रथमम्first, at the beginning
प्रथमम्:
विशेषण/क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
देवयन्तःseeking the gods / god-ward
देवयन्तः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘मर्ताः’)
TypeAdjective/Participle
Rootदेवयन्त् (देव + √यम्/यत् ‘to strive/seek’; इच्छार्थक वर्तमान कृदन्त)
देवम्the god
देवम्:
कर्म (त्वाम्-देवम्: ‘you, the god’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
मर्ताःmortals
मर्ताः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक)
अमृतO immortal one
अमृत:
सम्बोधन (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
मन्द्रजिह्वम्having a pleasant tongue (flame)
मन्द्रजिह्वम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्द्र-जिह्व (समास; मन्द्र ‘sweet/pleasant’ + जिह्व ‘tongue’)
द्वेषोयुतम्(that which is) yoked with hostility; hostile (thing/force)
द्वेषोयुतम्:
कर्म/लक्ष्य
TypeAdjective
Rootद्वेषस् + युत (समास; ‘joined with/attended by hatred/hostility’)
towards, up
:
दिशा/प्रवृत्तिनिमित्त
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
विवासन्तिthey serve / they cause to shine forth / they attend
विवासन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + √वास् (वस्) ‘to dwell/abide; (Vedic) to shine forth/serve’
धीभिःwith thoughts, with hymnic insights
धीभिः:
करण
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
दमूनसम्the house-dwelling/house-helping one
दमूनसम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदमूनस् (प्रातिपदिक; ‘of the house’, ‘house-friend/house-lord’—Agni as domestic)
गृहपतिम्the lord of the house
गृहपतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगृहपति (समास; गृह ‘house’ + पति ‘lord’)
अमूरम्unerring, not deluded
अमूरम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमूर (प्रातिपदिक; ‘not-foolish’, ‘unerring’, ‘wise’)